سرطان غدد لنفاوی یا لنفوم (Lymphoma) گروهی از سرطانهاست که از سلولهای سیستم ایمنی، بهویژه لنفوسیتها، منشأ میگیرد. این بیماری ممکن است با بزرگ شدن غدد لنفاوی گردن، زیر بغل یا کشاله ران، تب بدون علت مشخص، تعریق شبانه شدید یا کاهش وزن ناخواسته همراه باشد. بااینحال، بسیاری از افراد مبتلا به لنفوم در ابتدای بیماری علائم واضحی ندارند و از طرف دیگر، بیشتر موارد تورم غدد لنفاوی ناشی از سرطان نیستند.
لنفوم یک بیماری واحد نیست. انواع مختلف آن از نظر سرعت رشد، محل درگیری، روش درمان و احتمال بهبود تفاوتهای مهمی دارند. بعضی لنفومها بهآرامی پیشرفت میکنند و ممکن است در ابتدا فقط به پایش نیاز داشته باشند؛ درحالیکه انواع تهاجمی معمولاً به شروع سریع درمان نیاز دارند.
در این مقاله از بای بای سرطان، با مفهوم سرطان غدد لنفاوی، انواع اصلی آن، مراحل بیماری، روشهای تشخیص و گزینههای درمانی آشنا میشوید. همچنین توضیح میدهیم چرا تشخیص دقیق زیرگروه لنفوم، مهمتر از اتکا به یک علامت، آزمایش یا عدد مرحله بیماری است.
سرطان غدد لنفاوی چیست؟
سرطان غدد لنفاوی که در اصطلاح پزشکی لنفوم نامیده میشود، زمانی ایجاد میشود که برخی لنفوسیتها دچار تغییرات غیرطبیعی شوند و رشد و تکثیر آنها از کنترل طبیعی بدن خارج شود.
لنفوسیتها نوعی گلبول سفید هستند که در دفاع بدن در برابر عفونتها نقش دارند. این سلولها در غدد لنفاوی، خون، طحال، مغز استخوان و سایر بافتهای لنفاوی یافت میشوند.
لنفوم میتواند در یک یا چند گروه از غدد لنفاوی ایجاد شود، اما همیشه به این غدد محدود نیست. بعضی انواع بیماری ممکن است بافتهایی مانند معده، روده، پوست یا دستگاه عصبی مرکزی را نیز درگیر کنند.
نکته مهم: لنفوم با سرطانی که از اندام دیگری شروع شده و به غدد لنفاوی گسترش یافته است، تفاوت دارد. برای مثال، درگیری غدد لنفاوی زیر بغل بر اثر گسترش سرطان پستان، به معنی ابتلا به لنفوم نیست.

سیستم لنفاوی چه نقشی در بدن دارد؟
سیستم لنفاوی بخشی از دستگاه ایمنی و سیستم تنظیم مایعات بدن است. این سیستم از عروق لنفاوی، مایع لنف، غدد لنفاوی و اندامهایی مانند طحال و تیموس تشکیل شده است.
غدد لنفاوی ساختارهای کوچک و لوبیاییشکلی هستند که در نقاط مختلف بدن قرار دارند و به شناسایی عوامل بیماریزا و سازماندهی پاسخ ایمنی کمک میکنند.
مهمترین نواحی دارای غدد لنفاوی عبارتاند از:
- گردن و اطراف فک
- زیر بغل
- کشاله ران
- قفسه سینه
- شکم و لگن
بزرگ شدن این غدد ممکن است در پاسخ به عفونت، التهاب یا بیماریهای دیگر اتفاق بیفتد. بنابراین، مشاهده یک غده متورم بهتنهایی برای تشخیص سرطان کافی نیست.
انواع سرطان غدد لنفاوی
لنفومها به دو گروه اصلی تقسیم میشوند: لنفوم هوچکین و لنفوم غیرهوچکین.
این تقسیمبندی تنها نقطه شروع تشخیص است؛ زیرا هر گروه زیرگروههای متعددی دارد که رفتار و درمان آنها متفاوت است.
لنفوم هوچکین چیست؟
لنفوم هوچکین (Hodgkin Lymphoma) نوعی سرطان سیستم لنفاوی است که در نوع کلاسیک آن، سلولهای غیرطبیعی مشخصی به نام رید–اشترنبرگ در بررسی بافتشناسی شناسایی میشوند.
این بیماری در بسیاری از بیماران به درمان پاسخ خوبی میدهد و در موارد قابلتوجهی امکان بهبود کامل وجود دارد.
بااینحال، نتیجه درمان به مرحله بیماری، ویژگیهای فردی و پاسخ به درمان بستگی دارد.
لنفوم غیرهوچکین چیست؟
لنفوم غیرهوچکین (Non-Hodgkin Lymphoma) نام مجموعه بزرگی از سرطانهای لنفاوی است که از نظر سلول منشأ، سرعت رشد و رفتار بالینی تفاوت دارند.
بعضی از زیرگروههای مهم آن عبارتاند از:
- لنفوم سلول B بزرگ منتشر (DLBCL)
- لنفوم فولیکولار
- لنفوم سلول منتل
- لنفوم ناحیه مارژینال
- برخی لنفومهای سلول T
تشخیص دقیق زیرگروه بیماری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا دو بیمار مبتلا به لنفوم غیرهوچکین ممکن است به درمانهای کاملاً متفاوتی نیاز داشته باشند.

تفاوت لنفومهای تهاجمی و کمتهاجمی
علاوه بر تقسیمبندی هوچکین و غیرهوچکین، لنفومها از نظر سرعت رشد نیز متفاوتاند.
لنفوم کمتهاجمی یا Indolent: معمولاً رشد آهستهتری دارد و بعضی بیماران بدون علامت ممکن است در ابتدا فقط تحت پایش منظم قرار بگیرند.
لنفوم تهاجمی یا Aggressive: معمولاً سریعتر رشد میکند و اغلب به درمان زودهنگام نیاز دارد.
نکته مهم این است که تهاجمی بودن الزاماً به معنی درمانناپذیر بودن نیست. بعضی لنفومهای تهاجمی به درمان بسیار حساساند و در تعداد قابلتوجهی از بیماران امکان بهبود کامل وجود دارد.
در مقابل، بعضی لنفومهای کمتهاجمی ممکن است برای سالهای طولانی قابلکنترل باشند، اما احتمال عود آنها وجود داشته باشد.
علائم سرطان غدد لنفاوی چیست؟
علائم لنفوم به نوع بیماری، محل درگیری و میزان گسترش آن بستگی دارد.
یکی از شناختهشدهترین علائم، بزرگ شدن یک یا چند غده لنفاوی است که ممکن است بدون درد باشد.
سایر علائم احتمالی شامل موارد زیر هستند:
|
علامت |
توضیح |
|---|---|
|
تورم غدد لنفاوی |
ممکن است در گردن، زیر بغل یا کشاله ران احساس شود. |
|
تب بدون علت مشخص |
ممکن است مکرر یا پایدار باشد. |
|
تعریق شبانه شدید |
گاهی لباس خواب و ملحفه را خیس میکند. |
|
کاهش وزن ناخواسته |
کاهش قابلتوجه وزن بدون تلاش برای لاغری |
|
خستگی مداوم |
خستگیای که با استراحت بهطور کامل برطرف نمیشود. |
|
خارش پوست |
ممکن است در بعضی انواع لنفوم رخ دهد. |
|
سرفه یا تنگی نفس |
گاهی در اثر درگیری غدد لنفاوی قفسه سینه ایجاد میشود. |
|
احساس پری یا درد شکم |
ممکن است با درگیری غدد لنفاوی شکم یا بزرگ شدن طحال مرتبط باشد. |
هیچیک از این علائم بهتنهایی ابتلا به لنفوم را ثابت نمیکنند.
برای مثال، خارش پوست میتواند دلایل بسیار شایعتری مانند خشکی پوست، حساسیت یا بیماریهای پوستی داشته باشد. در مقاله خارش بدن و سرطان درباره شرایطی که خارش نیازمند بررسی بیشتر است، توضیح دادهایم.

علائم B در لنفوم به چه معناست؟
در بعضی انواع لنفوم، سه علامت عمومی با عنوان علائم B شناخته میشوند:
۱. تب بدون علت مشخص
۲. تعریق شبانه شدید
۳. کاهش وزن ناخواسته بیش از ۱۰ درصد وزن بدن طی شش ماه
وجود این علائم ممکن است در ارزیابی بیماری اهمیت داشته باشد، اما اختصاصی لنفوم نیست.
همچنین همه بیماران مبتلا به لنفوم، علائم B را تجربه نمیکنند.
آیا تورم غدد لنفاوی همیشه نشانه سرطان است؟
خیر. عفونتهای ویروسی و باکتریایی، التهابها و بعضی بیماریهای ایمنی از علل شایعتر تورم غدد لنفاوی هستند.
بااینحال، تورمی که بدون علت مشخص باقی بماند، بهتدریج بزرگتر شود یا با علائم عمومی نگرانکننده همراه باشد، نیازمند ارزیابی پزشکی است.
اگر تورم گردن یا قفسه سینه با تنگی نفس شدید، مشکل قابلتوجه در بلع یا تورم سریع صورت و گردن همراه باشد، ارزیابی اورژانسی ضروری است.
علت سرطان غدد لنفاوی چیست؟
در بسیاری از بیماران، علت دقیق ایجاد لنفوم مشخص نیست.
این بیماری در اثر تغییرات ژنتیکی و زیستی در سلولهای لنفاوی ایجاد میشود، اما وجود این تغییرات الزاماً به معنی ارثی بودن سرطان نیست.
عواملی که ممکن است خطر ابتلا به بعضی انواع لنفوم را افزایش دهند عبارتاند از:
- ضعف سیستم ایمنی، از جمله در بعضی افراد مبتلا به HIV
- مصرف داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی در شرایط خاص
- برخی عفونتها، مانند ویروس اپشتین–بار (EBV)
- عفونت HTLV-1 و ارتباط آن با بعضی بدخیمیهای سلول T
- بعضی بیماریهای خودایمنی
- سابقه خانوادگی برخی انواع لنفوم
- تماس با برخی عوامل محیطی، بسته به نوع مواجهه و شواهد علمی
داشتن یک عامل خطر به معنی ابتلای قطعی به سرطان نیست. بسیاری از افراد مبتلا به لنفوم نیز هیچ عامل خطر شناختهشدهای ندارند.
سرطان غدد لنفاوی چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص لنفوم معمولاً با بررسی علائم، معاینه پزشک و انتخاب آزمایشهای مناسب آغاز میشود.
اما برای تأیید بیماری و مشخص کردن نوع دقیق آن، در بیشتر موارد بررسی نمونه بافتی ضرورت دارد.
معاینه و بررسی سابقه پزشکی
پزشک درباره مدت علائم، عفونتهای اخیر، کاهش وزن، تعریق شبانه، بیماریهای زمینهای و داروهای مصرفی سؤال میکند.
همچنین غدد لنفاوی قابللمس و اندامهایی مانند کبد و طحال را بررسی میکند.
آزمایش خون
آزمایشهای خون ممکن است شامل شمارش کامل سلولهای خونی (CBC)، بررسی عملکرد کبد و کلیه و اندازهگیری بعضی شاخصها مانند LDH باشند.
این آزمایشها میتوانند اطلاعاتی درباره وضعیت عمومی بدن و بعضی اثرات بیماری ارائه دهند.
بااینحال، هیچ آزمایش خون معمولی بهتنهایی نمیتواند لنفوم را بهطور قطعی تأیید یا رد کند.
حتی طبیعی بودن CBC نیز وجود لنفوم را بهطور کامل رد نمیکند.
نمونهبرداری یا بیوپسی
بیوپسی یکی از مهمترین مراحل تشخیص لنفوم است.
در این روش، نمونه مناسبی از غده لنفاوی یا بافت مشکوک برداشته میشود تا پاتولوژیست سلولها و ساختار بافت را بررسی کند.
در بعضی موارد، برداشتن کامل یک غده لنفاوی یا نمونهبرداری با سوزن ضخیم مناسب است.
نمونهبرداری با سوزن ظریف ممکن است بهتنهایی برای تشخیص و تعیین زیرگروه بسیاری از لنفومها کافی نباشد.
پس از نمونهبرداری، ممکن است آزمایشهای تخصصی مانند ایمونوهیستوشیمی، فلوسایتومتری یا بررسیهای ژنتیکی و مولکولی انجام شوند.
تصویربرداری
پزشک ممکن است برای بررسی محل و گستردگی بیماری از سیتیاسکن، PET/CT یا سایر روشهای تصویربرداری استفاده کند.
انتخاب روش تصویربرداری به نوع لنفوم و هدف بررسی بستگی دارد.
تصویربرداری میتواند اطلاعات ارزشمندی ارائه دهد، اما بهتنهایی جایگزین تشخیص بافتشناسی نیست.

مراحل سرطان غدد لنفاوی
پس از تأیید لنفوم، پزشک ممکن است میزان گسترش بیماری را بررسی کند. این فرایند «مرحلهبندی» نام دارد.
در بسیاری از لنفومها از سیستم مرحلهبندی چهارگانه استفاده میشود.
|
مرحله |
توضیح کلی |
|---|---|
|
مرحله ۱ |
درگیری محدود به یک ناحیه لنفاوی یا در شرایط مشخص یک محل خارجگرهای |
|
مرحله ۲ |
درگیری دو یا چند ناحیه لنفاوی در یک سمت دیافراگم |
|
مرحله ۳ |
درگیری نواحی لنفاوی در دو سمت دیافراگم |
|
مرحله ۴ |
درگیری منتشر یا گسترده یک یا چند اندام خارج از سیستم لنفاوی |
جزئیات مرحلهبندی ممکن است با توجه به نوع لنفوم و محلهای درگیر متفاوت باشد.
آیا مرحله چهار لنفوم به معنی درمانناپذیر بودن است؟
خیر.
مرحله چهار لنفوم الزاماً همان معنایی را ندارد که در بسیاری از سرطانهای جامد مطرح است.
بعضی انواع لنفوم حتی در مراحل پیشرفته نیز به درمان پاسخ بسیار خوبی میدهند و در برخی زیرگروهها امکان بهبود کامل وجود دارد.
بنابراین، نمیتوان تنها براساس عدد مرحله درباره آینده بیماری قضاوت کرد.
نوع دقیق لنفوم، ویژگیهای سلولی و مولکولی، وضعیت عمومی بیمار و پاسخ به درمان اهمیت زیادی دارند.

درمان سرطان غدد لنفاوی چگونه انجام میشود؟
درمان لنفوم برای همه بیماران یکسان نیست.
پزشک هنگام انتخاب برنامه درمانی، نوع دقیق بیماری، مرحله، سرعت رشد، شرایط عمومی بیمار و نتایج آزمایشهای تخصصی را در نظر میگیرد.
در بعضی لنفومهای کمتهاجمی و بدون علامت، ممکن است شروع فوری درمان ضروری نباشد و بیمار تحت پایش منظم قرار بگیرد.
در سایر موارد، درمان فعال آغاز میشود.
شیمیدرمانی
شیمیدرمانی یکی از روشهای مهم درمان بسیاری از لنفومهاست.
داروهای شیمیدرمانی ممکن است بهتنهایی یا همراه با داروهای دیگر استفاده شوند.
نوع داروها و تعداد دورههای درمان به زیرگروه بیماری بستگی دارد.
برای آشنایی بیشتر با این روش، مقاله شیمیدرمانی سرطان را مطالعه کنید.
پرتودرمانی
پرتودرمانی در بعضی انواع لنفوم، بهویژه در شرایطی که درمان موضعی بخشی از برنامه پزشکی است، کاربرد دارد.
در این روش، پرتوهای پرانرژی به ناحیه مشخصی تابانده میشوند تا سلولهای سرطانی هدف قرار گیرند.
نیاز به پرتودرمانی و محدوده آن به نوع لنفوم، مرحله بیماری و پاسخ به درمانهای دیگر بستگی دارد.
درمانهای هدفمند
درمانهای هدفمند، مولکولها یا مسیرهای خاصی را که در رشد و بقای سلولهای سرطانی نقش دارند، هدف قرار میدهند.
این داروها برای همه لنفومها مناسب نیستند و انتخاب آنها به ویژگیهای بیماری بستگی دارد.
ایمونوتراپی
ایمونوتراپی شامل روشهایی است که به سیستم ایمنی برای شناسایی یا مقابله با سلولهای سرطانی کمک میکنند.
بعضی آنتیبادیهای مونوکلونال و مهارکنندههای نقاط کنترلی ایمنی در درمان زیرگروههای مشخص لنفوم کاربرد دارند.
درمان CAR-T
CAR-T نوعی سلولدرمانی پیشرفته است که در آن سلولهای T بیمار برای شناسایی سلولهای سرطانی تغییر داده میشوند.
این روش در بعضی لنفومهای عودکرده یا مقاوم به درمان کاربرد دارد و به مراکز تخصصی و پایش دقیق نیاز دارد.
آنتیبادیهای دو اختصاصی
این داروها میتوانند همزمان به سلول سرطانی و یک سلول ایمنی متصل شوند و به هدایت پاسخ ایمنی کمک کنند.
درمان با آنتیبادیهای دو اختصاصی برای بعضی زیرگروههای لنفوم، بهویژه در شرایط مشخص عود یا مقاومت به درمان، استفاده میشود.
پیوند سلولهای بنیادی
پیوند سلولهای بنیادی ممکن است برای بعضی بیماران مبتلا به لنفوم عودکرده، مقاوم یا پرخطر در نظر گرفته شود.
این روش برای همه بیماران ضروری نیست و انتخاب آن به نوع بیماری، درمانهای قبلی و شرایط عمومی فرد بستگی دارد.

آیا سرطان غدد لنفاوی قابل درمان است؟
بسیاری از انواع لنفوم قابل درمان هستند و در بعضی زیرگروهها امکان بهبود کامل وجود دارد.
بااینحال، نمیتوان برای تمام لنفومها یک احتمال بهبود مشخص ارائه کرد.
برای مثال، بعضی لنفومهای تهاجمی به درمان حساساند و ممکن است به بهبود کامل برسند.
در مقابل، برخی لنفومهای کمتهاجمی ممکن است برای مدت طولانی کنترل شوند، اما احتمال عود آنها وجود داشته باشد.
چه عواملی بر احتمال بهبود اثر میگذارند؟
عوامل مهم عبارتاند از:
- نوع و زیرگروه دقیق لنفوم
- مرحله و گستردگی بیماری
- سن و وضعیت عملکردی بیمار
- بعضی نتایج آزمایشگاهی
- ویژگیهای مولکولی سلولهای سرطانی
- وجود بیماریهای زمینهای
- پاسخ به درمان اولیه
- سابقه عود یا مقاومت به درمان
پزشکان برای برخی لنفومها از شاخصهای پیشآگهی مانند IPI یا FLIPI استفاده میکنند.
این شاخصها به برآورد آماری خطر و برنامهریزی درمان کمک میکنند، اما نمیتوانند نتیجه قطعی درمان یک فرد را پیشبینی کنند.
تفاوت پاسخ کامل و بهبود قطعی چیست؟
«پاسخ کامل» به این معناست که براساس روشهای ارزیابی موجود، شواهد قابلشناسایی از بیماری باقی نمانده است.
اما پاسخ کامل لزوماً به معنی از بین رفتن قطعی تمام سلولهای سرطانی یا منتفی شدن احتمال عود نیست.
به همین دلیل، پیگیری پس از درمان اهمیت دارد.
آیا سرطان غدد لنفاوی قابل پیشگیری است؟
در حال حاضر، روش مشخصی وجود ندارد که بتواند از تمام انواع لنفوم پیشگیری کند.
همچنین برای افراد بدون علامت و با خطر معمول، برنامه غربالگری روتین و استانداردی برای لنفوم توصیه نمیشود.
بااینحال، توجه به علائم پایدار و مراجعه بهموقع برای بررسی پزشکی اهمیت دارد.
افرادی که به دلیل بیماریهای زمینهای یا شرایط خاص در معرض خطر بیشتری هستند، باید درباره پیگیری مناسب با پزشک خود مشورت کنند.

سؤالات متداول درباره سرطان غدد لنفاوی
آیا سرطان غدد لنفاوی کشنده است؟
نتیجه بیماری به نوع دقیق لنفوم و عوامل متعدد دیگر بستگی دارد. بسیاری از انواع لنفوم قابل درماناند و بعضی از آنها حتی در مراحل پیشرفته نیز ممکن است به درمان پاسخ خوبی بدهند.
آیا سرطان غدد لنفاوی با آزمایش خون مشخص میشود؟
آزمایش خون میتواند اطلاعات مهمی ارائه دهد، اما معمولاً برای تشخیص قطعی لنفوم کافی نیست. در بیشتر موارد، بررسی نمونه بافتی لازم است.
آیا غده لنفاوی سرطانی درد دارد؟
غدد لنفاوی درگیر لنفوم اغلب بدون درد هستند، اما ممکن است دردناک نیز باشند. دردناک یا بدون درد بودن بهتنهایی علت تورم را مشخص نمیکند.
آیا لنفوم همان سرطان خون است؟
لنفوم در گروه بدخیمیهای خونی و لنفاوی قرار میگیرد، اما با لوسمی یا سرطان خون به معنای رایج آن یکسان نیست. بعضی بیماریهای لنفاوی و خونی نیز از نظر ویژگیهای سلولی با یکدیگر ارتباط نزدیک دارند.
آیا لنفوم مسری است؟
خیر. لنفوم از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود. هرچند بعضی عفونتها ممکن است با افزایش خطر برخی انواع لنفوم مرتبط باشند، خود سرطان مسری نیست.
آیا لنفوم ارثی است؟
بیشتر موارد لنفوم بهصورت مستقیم از والدین به فرزندان منتقل نمیشوند. بااینحال، سابقه خانوادگی ممکن است در بعضی افراد با افزایش نسبی خطر همراه باشد.
آیا سرطان غدد لنفاوی پس از درمان عود میکند؟
بله، احتمال عود در برخی انواع لنفوم وجود دارد. میزان این احتمال به زیرگروه بیماری، ویژگیهای آن و پاسخ به درمان بستگی دارد.
آیا مرحله چهار لنفوم قابل درمان است؟
در بعضی زیرگروهها، حتی در مرحله چهار نیز امکان پاسخ مناسب و بهبود کامل وجود دارد. مرحله بیماری بهتنهایی تعیینکننده نتیجه درمان نیست.
کلام آخر
سرطان غدد لنفاوی یا لنفوم، نام گروه متنوعی از سرطانهای سیستم لنفاوی است که از نظر سرعت رشد، علائم، روشهای درمان و احتمال بهبود تفاوتهای مهمی دارند.
اگرچه تورم غدد لنفاوی یکی از علائم شناختهشده این بیماری است، بیشتر موارد تورم غدد لنفاوی به دلایل غیرسرطانی ایجاد میشوند. تشخیص لنفوم نیز تنها براساس علائم یا یک آزمایش امکانپذیر نیست و معمولاً به بررسی تخصصی بافت نیاز دارد.
در صورت تأیید بیماری، مهمترین گام، تعیین دقیق زیرگروه لنفوم و انتخاب درمان متناسب با شرایط بیمار است.
پیشرفت روشهای تشخیصی، داروهای هدفمند، ایمونوتراپی و سلولدرمانی باعث شده است گزینههای درمانی متنوعتری برای بعضی بیماران در دسترس باشد. بااینحال، هیچ درمان واحدی برای همه انواع لنفوم مناسب نیست.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با تشخیص لنفوم مواجه شدهاید، میتوانید برای آشنایی با مراحل بررسی و یافتن مسیر مناسب مراجعه به متخصص، از مطالب آموزشی و خدمات راهنمایی بای بای سرطان استفاده کنید.
توجه: این مقاله صرفاً برای آموزش تهیه شده است و جایگزین تشخیص، درمان یا مشاوره پزشک نیست.

نظراتِ خوانندگان ۱
عالی