گرید سرطان در بیماران مبتلا به سرطان به چه معناست؟ 💡

وقتی صحبت از گرید سرطان به میان می‌آید، بسیاری از بیماران و خانواده‌هایشان با ترس و نگرانی به این اصطلاح نگاه می‌کنند. اما واقعیت این است که گرید سرطان ابزاری حیاتی در دست پزشکان است تا بتوانند شدت بیماری، سرعت رشد سلول‌های سرطانی و بهترین روش درمان را تعیین کنند. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، سالانه بیش از ۱۸ میلیون مورد جدید سرطان در جهان شناسایی می‌شود و تعیین گرید و مرحله‌ی سرطان، نقشی کلیدی در انتخاب مسیر درمان این بیماران دارد.
اما شاید این سؤال برایتان پیش بیاید که: گرید سرطان دقیقا به چه معناست و چرا دانستن آن تا این اندازه اهمیت دارد؟

مراحل و گرید سرطان به چه معناست؟

در حقیقت سطح بندی و درجه بندی سرطان، روشی­ است که سرطان و میزان وخامت آن را تعریف می­‌کند. گرید سرطان بیان می‌­کند که سرطان‌ در کجا قرار دارد و اندازه آن چقدر است، همچنین این فاکتور نشان می‌­دهد که بیماری چقدر در بافت­‌ها رشد کرده است و آیا به گره‌­های لنفاوی اطراف و یا ارگان­‌های نزدیک متاستاز داده است یا خیر.

قبل از انجام هر گونه متود درمانی برای از بین بردن سرطان، پزشک متخصص از معاینات فیزیکی، تست­‌های تصویربرداری تشخیصی و سایر تست­‌ها برای مشخص کردن گرید سرطان و این که سرطان در‌ چه‌ مرحله­‌ای قرار دارد، استفاده ‌می­‌کند.

شاید این سوال برایتان پیش بیاید که درجه بندی سرطان چه مزایایی دارد و هدف از انجام آن چیست؟

درجه بندی سرطان کمک می­‌کند تا پزشک متخصص بهترین متود درمانی را برای بیمار اتخاذ کند که این متود­های درمانی می­توانند شامل انجام انواع عمل‌های جراحی و یا استفاده از شیمی درمانی و رادیوتراپی باشند. متخصصین‌ همچنین از گرید سرطان برای موارد زیر نیز استفاده می‌­کنند:

• مشخص کردن شانس بازگشت و عود مجدد سرطان پس از اتمام درمان
• تعیین نوع آزمایش­‌های بالینی مناسب برای بیمار
• بررسی روند پروسه­‌ی درمانی انتخاب شده و میزان اثربخشی آن
• مقایسه میزان تاثیرگذاری روش درمانی در افراد با سرطان‌­های مشابه

درجه سرطان به چه معناست؟

درجه سرطان می­تواند در زمان­‌های مختلف مراقبت‌­های درمانی شخص تعیین شود و به طور کلی برای درجه بندی از سیستم خاصی به نام TNM استفاده می­‌شود. البته با متودهای مختلفی می­توان این درجه بندی­‌ها را انجام داد که در ‌ادامه به‌چند نوع از سیستم‌­های درجه بندی­ مورد استفاده در سرطان­‌ها اشاره خواهیم کرد:

۱. درجه بندی بالینی:

این نوع از درجه سرطان قبل از آغاز هرگونه درمان انجام‌ می­‌شود. پزشک متخصص از اطلاعاتی که به واسطه معاینات فیزیکی، سابقه بیماری­‌های قبلی، تصاویر گرفته شده با اشعه X و بیوپسی که از بافت سرطان و گره‌­های لنفاوی که درگیر کرده است، به دست آمده استفاده می­‌کند تا اقدامات درمانی مناسبی را برای از بین بردن بیماری در نظر بگیرد. درجه بندی بالینی زیر مجموعه سیستم TNM می­‌باشد که با حرف c کوچکی که قبل از TNM می‌­آید، این مسئله را نشان می‌­دهند.

۲. درجه بندی پاتولوژیک:

این نوع از درجه بندی علاوه بر تمامی اطلاعاتی که از درجه بندی بالینی بدست آمده، از اطلاعاتی که در طول عمل جراحی که به عنوان اولین درمان بیمار انجام شده است، استفاده می­‌کند که در سیستم TNM با حرف p کوچک قبل از این حروف نشان داده می­‌شود.

۳. درجه بندی بعد از درمان:

این متود زمانی استفاده می‌­شود که عمل ‌جراحی اولین راه درمان سرطان نباشد و سایر متودهای درمانی قبل از انجام عمل جراحی استفاده شده باشد.

این درمان­ها می­توانند شامل رادیوتراپی، شیمی‌ درمانی، ایمیونوتراپی و هورمون­‌تراپی باشند که هدف آن­ها کوچک کردن تومورها و توده‌­های سرطانی قبل از انجام عمل جراحی است.

همچنین این نوع از درجه بندی به متخصصین در پیگیری روند درمانی و بررسی اثربخشی آن کمک می­‌کند. در سیستم TNM این نوع از درجه بندی با حرف y  کوچک قبل از این حروف، نشان داده می‌­شود.

تفاوت درجه بندی و مرحله سرطان

سلول‌­های سرطان­‌های بدخیم معمولا سرعت رشد بسیار بالایی دارند و به صورت غیرقابل توقفی تقسیم می‌­شوند و امکان دارد به سایر قسمت­‌های بدن منتشر شده ومتاستاز بدهند.

پخش شدن سرطان به واسطه جدا شدن سلول و یا بخشی از قسمت درگیر سرطان و وارد شدن آن به سیستم‌ گردش خون و یا سیستم لنفاوی رخ می­‌دهد.

شایع‌­ترین ارگان­‌هایی که سرطان به آن­ها متاستاز می­‌کند شامل کبد، ریه، مغز و استخوان خواهد بود.

در مواقعی این سرطان­‌ها منجر به بروز تومورهای بدخیم می­‌شود که به درمان پاسخ نمی‌­دهند. در صورتی که سرطان بدخیم باشد، می­توان از عمل جراحی، شیمی‌ در‌مانی ‌و رادیوتراپی برای درمان آن استفاده کرد.

البته باید به این نکته توجه کرد که به علت پیشرفته شدن بیماری، ممکن است درمان مفید و موثر واقع نشود که در این صورت از این متودها با هدف کاهش علائم و عوارض ناشی از سرطان استفاده می‌­شود.

مرحله سرطان یا گرید سرطان، نشان دهنده اندازه تومور و بافت سرطانی و میزان متاستاز سرطان به نواحی دیگر بدن است، در حالی که درجه سرطان نشان دهنده ظاهر سلول‌­های سرطانی و تفاوت آن­ها با سلول­‌های سالم و طبیعی بدن می­‌باشد.

در صورتی که سرطان در بدن بیمار تشخیص داده شود، از تست­‌های مختلفی برای مشخص کردن درجه سرطان و مرحله‌­ی آن استفاده می‌­شود تا در نهایت بهترین متود درمانی برای سرطان مورد نظر، انتخاب شود.

جدول مقایسه Stage و Grade سرطان

تعریف درجه تومور

متخصصین از سیستم مرحله سرطان و درجه ‌بندی TNM در بیشتر سرطان‌­ها استفاده می­‌کنند. این سیستم از حروف و اعداد برای توصیف تومور (T)، گره­‌های لنفاوی (N) و اینکه سرطان متاستاز داده است یا خیر (M) استفاده می‌­شود.

هر عدد و حروف، اطلاعاتی درباره سرطان در اختیار متخصصین قرار می­‌دهد. هرکدام از عباراتی که به کار برده می‌شوند، معنای خاصی دارند و در سرطان­‌هایی که با سیستم TNM درجه بندی می­‌شوند، معنای متفاوتی خواهد داشت.

در ادامه این سیستم را مورد بررسی قرار‌ می­‌دهیم:

۱. تومور (T):

حرف T و عددی که در کنار آن استفاده می­‌شود، تومور را با توجه به سوالات زیر توصیف می­‌کند:

1. تومور اولیه چه ‌اندازه‌­ای دارد؟
2. آیا تومور وارد بافت ارگان­‌های دیگر شده است؟
3. محل به وجود آمدن تومور کجاست؟

همانطور که گفته شد، با ترکیب حروف و اعداد، می­توان اطلاعاتی بسیار بیشتری از تومور مورد نظر بدست آورد. حروف و عددهای مختلفی که ممکن است با آن مواجه شوید، شامل:

TX:

به این معناست که هیچ ‌اطلاعاتی از تومور نمی­توان بدست آورد و بزرگی آن غیرقابل اندازه­‌گیری است.

TO:

بیان می­کند که هیچ نشانی از تومور در بدن بیمار یافت نشده است.

Tis:

به این معناست که تومور فقط در محلی که در ابتدا به وجود آمده است، قرار دارد و به سایر نقاط بدن پخش نشده است.

T1_T4:

محل و اندازه تومور به وجود آمده را بیان می­‌کند که از ۱ تا ۴ دسته بندی می‌­شود. هرچه اندازه تومور بزرگتر باشد و در بافت‌­های عمیق‌­تر بدن به وجود آمده باشد، عدد آن بزرگتر خواهد بود.

در بعضی از سرطان‌­ها، درجه T به زیر مجموعه­‌های کوچکتری تقسیم می­‌شود که با حروف کوچکتر a و یا b نشان داده می­‌شوند که این حروف نیز با توجه به نوع سرطان‌ می­توانند متفاوت باشند.

در شرایطی که از حرف m کوچک در کنار حرف T استفاده شود، به آن معناست که تومورهای متعددی در محل وجود دارند.

۲. گره (N):

حرف N و اعدادی که به دنبال آن می‌­آیند، بیان می‌­کنند که آیا سرطان گره­‌های لنفاوی را درگیر کرده است یا خیر.

گره­‌های لنفاوی ارگان­‌های کوچک نخود مانندی هستند که وظیفه مبارزه با عفونت­‌ها را در بدن برعهده دارند.  این گره‌­ها شایع‌­ترین نقاطی هستند که سرطان به آنجا متاستاز می‌­دهد.

به گره‌­های لنفاوی که در نزدیکی محل بروز سرطان قرار دارند، گره‌­های لنفاوی ناحیه‌­ای گفته می­‌شود و گره‌­هایی که در نقاط دیگر بدن قرار دارند، گره‌­های لنفاوی دور نام دارند.

بعد از بیان حرف N می­توان با توجه به شرایط بیمار، از اعداد 0 تا 3 استفاده کرد. حرف N0 به این معناست که هیچ نشانه­‌ای از سرطان در گره­‌های لنفاوی دیده نشده است. هر چه تعداد گره­‌های لنفاوی درگیر بیشتر باشد، عددی که در کنار حرف N گذاشته می­‌شود، بزرگتر است.

۳. متاستاز (M):

این حرف متاستاز یا عدم متاستاز سرطان به سایر نواحی بدن را بیان می‌­کند. حرف M پاسخ دهنده سوالات زیر خواهد بود:

• آیا سرطان به چند نقطه مختلف از بدن متاستاز داده است یا فقط یک نقطه دیگر را درگیر کرده است؟
• اگر درگیر کرده است کجا و به چه مقدار؟

در شرایطی که سرطان به سایر نقاط بدن پخش نشده باشد و متاستاز نداده باشد، از حرف M0 استفاده می‌­شود و در صورتی که بیماری متاستاز داده باشد، از حرف M1 استفاده می‌­شود.

اگر گرید سرطان درجه بالا باشد به چه معناست؟

درجه سرطان (Stages of Cancer) به اینکه سلول‌­ها در زیر میکروسکوپ چه ظاهری داشته باشند بستگی دارد.

به طور کلی در درجات خفیف، سرعت رشد سرطان آرام­تر است و در درجات شدید­تر سرعت رشد سلول­‌ها بسیار سریع‌تر خواهد بود.

 سیستم درجه ‌بندی سرطان در بیمار به شکل زیر است:

۱. درجه ۱:

سلول‌­های سرطانی در این جا شباهت زیادی با سلول‌­های طبیعی دارند که سرعت رشد آن­ها سریع نیست.

۲. درجه ۲:

سلول‌­های سرطانی در این درجه دیگر شباهتی به سلول‌­های طبیعی بدن ندارند و با سرعت بسیار بیشتری نسبت به سلول‌­های طبیعی رشد می‌­کنند.

۳. درجه ۳:

در این درجه که شدیدترین حالت سرطان است، سرطان ظاهری غیرطبیعی داشته و سرعت رشد و پخش شدن آن بسیار بالا خواهد بود.

اهمیت مرحله‌بندی در درمان سرطان

مرحله‌بندی سرطان یکی از مهم‌ترین گام‌ها بعد از تشخیص بیماری است. پزشکان با مشخص کردن مرحله‌ی سرطان، بهتر می‌توانند وضعیت بیمار را درک کنند و تصمیم بگیرند که کدام روش‌های درمانی بیشترین شانس موفقیت را دارند. بدون دانستن مرحله، درمان بیشتر بر پایه حدس خواهد بود و ممکن است تأثیرگذاری لازم را نداشته باشد.

مرحله‌ی سرطان نشان می‌دهد که تومور چقدر بزرگ است، آیا به بافت‌های اطراف نفوذ کرده یا به نقاط دیگری از بدن گسترش یافته است. برای مثال، اگر سرطان در همان نقطه‌ی اولیه باقی مانده باشد، پزشک می‌تواند با جراحی یا پرتو درمانی آن را از بین ببرد. اما اگر سرطان به نقاط دورتر متاستاز داده باشد، لازم است درمان‌های پیشرفته‌تر مثل شیمی‌درمانی یا درمان‌های هدفمند به کار گرفته شوند.

از طرفی، مرحله‌بندی به پزشکان کمک می‌کند آینده‌ی بیماری یا همان «پیش‌آگهی» را بهتر پیش‌بینی کنند. این موضوع برای بیمار و خانواده‌اش بسیار مهم است، زیرا می‌توانند بدانند با چه احتمالی درمان موفق خواهد بود یا چه مدت زمان لازم است تا درمان کامل شود. در بسیاری از موارد، اطلاع داشتن از مرحله سرطان باعث می‌شود بیمار انگیزه بیشتری برای ادامه مسیر پیدا کند، چون می‌داند برنامه درمانی براساس شرایط دقیق او انتخاب شده است.

یکی دیگر از فواید مرحله‌بندی، امکان مقایسه نتایج درمانی بین بیماران مختلف است. وقتی پزشکان بدانند بیمار در چه مرحله‌ای بوده، می‌توانند نتایج درمان او را با بیماران دیگر در همان مرحله بسنجند. این موضوع به تحقیقات علمی هم کمک می‌کند تا داروها و روش‌های نوین بهتر ارزیابی شوند و به بیماران بیشتری کمک شود.

مرحله‌بندی همچنین در انتخاب شرکت در آزمایش‌های بالینی نقش دارد. بسیاری از آزمایش‌های تحقیقاتی فقط بیماران در مراحل خاصی از سرطان را می‌پذیرند. بنابراین، وقتی مرحله بیماری مشخص باشد، بیمار شانس بیشتری برای استفاده از درمان‌های جدید و نوآورانه پیدا می‌کند.

در نهایت باید گفت که مرحله‌بندی سرطان، مثل نقشه‌ی راه عمل می‌کند. این نقشه نشان می‌دهد از کجا شروع کرده‌ایم، چه مسیرهایی پیش رو داریم و چگونه می‌توانیم به بهترین نتیجه برسیم. برای همین، اهمیت مرحله‌بندی نه‌تنها برای پزشکان بلکه برای بیماران و خانواده‌هایشان حیاتی است.

تحقیقات علمی و آمار جهانی درباره گرید سرطان

مرحله‌بندی و گرید سرطان تنها اصطلاحات پزشکی نیستند؛ بلکه بر اساس تحقیقات علمی گسترده، نقش تعیین‌کننده‌ای در درمان و پیش‌آگهی بیماران دارند. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، سالانه بیش از ۱۸ میلیون مورد جدید سرطان در جهان شناسایی می‌شود و یکی از اولین اقداماتی که پزشکان بعد از تشخیص انجام می‌دهند، تعیین مرحله و گرید سرطان است.

مطالعات نشان داده‌اند که شانس زنده‌مانی بیماران به‌طور مستقیم با مرحله بیماری مرتبط است. برای مثال، بر اساس داده‌های American Cancer Society، در بیماران مبتلا به سرطان روده بزرگ، نرخ بقای پنج‌ساله در مرحله ۱ بیش از ۹۰٪ است، در حالی که این عدد در مرحله ۴ به کمتر از ۱۵٪ کاهش می‌یابد. این تفاوت چشمگیر نشان می‌دهد که مرحله سرطان تا چه حد می‌تواند بر انتخاب درمان و امید به زندگی تأثیرگذار باشد.

از نظر گرید سرطان نیز تحقیقات پاتولوژی نشان می‌دهد که سلول‌های با گرید پایین (Grade 1) معمولاً رشد آهسته‌تری دارند و به درمان بهتر پاسخ می‌دهند. در مقابل، سلول‌های با گرید بالا (Grade 3) بسیار تهاجمی‌تر هستند و احتمال بازگشت بیماری در آنها بیشتر است. برای نمونه، پژوهشی در مجله Nature Reviews Cancer بیان کرده است که بیماران با گرید بالاتر نیاز به درمان‌های ترکیبی شدیدتری دارند و احتمال استفاده از روش‌های نوین مثل ایمونوتراپی در این گروه بیشتر است.

علاوه بر این، بررسی‌ها نشان می‌دهد که مرحله‌بندی دقیق سرطان می‌تواند به بیماران کمک کند تا به آزمایش‌های بالینی (Clinical Trials) جدید دسترسی پیدا کنند. در بسیاری از کشورها، بیماران بسته به Stage و Grade واجد شرایط شرکت در مطالعاتی می‌شوند که آخرین داروها و روش‌های درمانی در آن‌ها آزمایش می‌شود.

در مجموع، آمار و شواهد جهانی به وضوح نشان می‌دهند که مرحله‌بندی و گرید سرطان، نه‌تنها ابزارهایی برای پزشکان هستند، بلکه امید بیماران را نیز افزایش می‌دهند. آگاهی از این موضوع کمک می‌کند که بیماران درمان را جدی‌تر بگیرند و بدانند هر مرحله از بیماری، فرصت ویژه‌ای برای مدیریت و کنترل سرطان فراهم می‌کند.

پرسش‌های متداول درباره گرید سرطان

کلام آخر

دانستن گرید سرطان نه‌تنها به پزشکان کمک می‌کند مسیر درمانی درست را انتخاب کنند، بلکه به بیماران و خانواده‌هایشان هم امید و آگاهی بیشتری می‌بخشد. حتی اگر تشخیص سخت و ترسناک باشد، یادمان باشد که علم پزشکی هر روز در حال پیشرفت است و راه‌های تازه‌ای برای کنترل و درمان سرطان به وجود می‌آید. شما تنها نیستید؛ هزاران بیمار دیگر این مسیر را رفته‌اند و توانسته‌اند با آگاهی، حمایت و امید، کیفیت زندگی خود را حفظ کنند.

✦ حالا نوبت شماست:
تجربه یا نگرانی‌های خود درباره مراحل و گرید سرطان را در بخش دیدگاه‌ها با ما و دیگران به اشتراک بگذارید. شاید نوشته‌ی شما چراغ راهی برای بیماری دیگر باشد. 💙