اگر یکی از اعضای خانواده شما پرتودرمانی میشود، ممکن است این سؤال برایتان پیش آمده باشد که آیا بودن در کنار او، در آغوش گرفتنش یا زندگی در یک خانه میتواند شما را در معرض اشعه قرار دهد. پاسخ به عوارض پرتودرمانی برای اطرافیان به نوع درمان بستگی دارد.
در پرتودرمانی خارجی، بیمار پس از پایان جلسه رادیواکتیو نیست و حضور در کنار او برای اعضای خانواده، کودکان و زنان باردار خطری از نظر انتقال پرتو ایجاد نمی‌کند. اما در برخی روش‌های براکیتراپی و درمانهای سیستمیک با مواد رادیواکتیو، ممکن است برای مدت مشخصی رعایت فاصله یا نکات بهداشتی لازم باشد.
در این مقاله توضیح می‌دهیم کدام انواع پرتودرمانی برای اطرافیان محدودیتی ایجاد نمی‌کنند، در چه درمان‌هایی باید احتیاط کرد و کودکان و زنان باردار چه نکاتی را باید رعایت کنند.
آیا اشعه پرتودرمانی به دیگران منتقل میشود؟
در پرتودرمانی خارجی، خیر. پرتو فقط هنگام روشن بودن دستگاه به بدن بیمار تابانده میشود و پس از پایان جلسه چیزی از آن در بدن باقی نمی‌ماند. بنابراین بیمار «رادیواکتیو» نمی‌شود و تماس با او باعث انتقال اشعه به دیگران نمی‌شود.
شرایط در درمان‌هایی که یک منبع یا ماده رادیواکتیو داخل بدن قرار می‌گیرد متفاوت است. در براکیتراپی، منبع رادیواکتیو ممکن است برای مدت مشخصی داخل بدن باشد و در پرتودرمانی سیستمیک، ماده رادیواکتیو وارد بدن شده و به‌تدریج دفع میشود.
بنابراین، پرسش اصلی این نیست که «آیا پرتودرمانی مسری است؟» بلکه باید مشخص شود بیمار چه نوع پرتودرمانی دریافت میکند. اگر درمان خارجی باشد، محدودیتی از نظر رادیواکتیو بودن بیمار وجود ندارد؛ اما در برخی درمانهای داخلی یا سیستمیک ممکن است اقدامات احتیاطی موقت لازم باشد.
انواع پرتودرمانی و تفاوت آنها برای اطرافیان
برای اینکه بدانیم پرتودرمانی چه تأثیری بر اطرافیان بیمار دارد، ابتدا باید نوع درمان را مشخص کنیم؛ زیرا همه روش‌های پرتودرمانی از نظر ایمنی اطرافیان یکسان نیستند.
- پرتودرمانی خارجی (EBRT)
در پرتودرمانی خارجی، دستگاهی خارج از بدن پرتو را به ناحیه موردنظر می‌تاباند. پس از خاموش شدن دستگاه و پایان جلسه، هیچ منبع رادیواکتیوی در بدن بیمار باقی نمی‌ماند و بیمار رادیواکتیو نمی‌شود.
بنابراین بیمار میتواند پس از درمان در کنار اعضای خانواده، از جمله کودکان و زنان باردار، باشد و تماس معمول، در آغوش گرفتن یا زندگی در یک خانه باعث انتقال اشعه نمی‌شود.
- براکیتراپی موقت
در براکیتراپی موقت، یک منبع رادیواکتیو برای مدت مشخصی داخل یا نزدیک تومور قرار داده و سپس خارج میشود. تا زمانی که منبع داخل بدن است، ممکن است ملاقات و تماس نزدیک محدود شود.
پس از خارج کردن منبع رادیواکتیو، دیگر پرتویی از منبع درمان در بدن باقی نمی‌ماند و از این نظر حضور در کنار بیمار برای اطرافیان ایمن است.
- براکیتراپی دائمی
در برخی انواع براکیتراپی، دانه‌های رادیواکتیو کوچکی به‌طور دائمی در بدن قرار داده می‌شوند. این دانه‌ها برای مدتی مقدار محدودی پرتو منتشر می‌کنند و فعالیت آنها به‌تدریج کاهش می‌یابد.
بسته به نوع منبع رادیواکتیو و درمان، ممکن است پزشک برای مدت مشخصی محدود کردن تماس بسیار نزدیک و طولانی، به‌خصوص با کودکان خردسال و زنان باردار، را توصیه کند.
- پرتودرمانی سیستمیک
در پرتودرمانی سیستمیک، ماده رادیواکتیو به‌صورت خوراکی یا تزریقی وارد بدن میشود. نمونه شناخته‌شده آن درمان با ید رادیواکتیو است.
پس از این درمان، برای مدتی ماده رادیواکتیو در بدن وجود دارد و بخشی از آن میتواند از طریق ادرار و سایر مایعات بدن دفع شود. به همین دلیل ممکن است برای چند روز یا مدت دیگری که تیم پزشکی مشخص میکند، رعایت دستورالعمل‌های ویژه برای کاهش مواجهه اطرافیان ضروری باشد.
آیا پرتودرمانی برای اطرافیان بیمار خطرناک است؟
هنگامی که یکی از عزیزان شما تحت درمان پرتودرمانی قرار می‌گیرد، طبیعی است که نگرانی‌هایی در مورد ایمنی و خطرات احتمالی برای اعضای خانواده و اطرافیان به وجود آید. اما درک این نکته ضروری است که در اغلب موارد، پرتودرمانی‌های رایج خطر بسیار کمی برای دیگران دارند. در ادامه به بررسی دقیق‌تر خطرات مرتبط با انواع مختلف پرتودرمانی می‌پردازیم تا با آگاهی کامل، آرامش خاطر بیشتری داشته باشید.
آیا براکیتراپی دائمی برای اطرافیان خطر دارد؟
در براکیتراپی دائمی، منابع رادیواکتیو کوچکی مانند دانه‌ها در داخل یا نزدیک تومور قرار داده می‌شوند. این منابع برای مدتی پرتو منتشر می‌کنند، اما شدت تابش آنها به‌تدریج کاهش می‌یابد.
بیشتر پرتو در بافت‌های اطراف محل کاشت جذب میشود، بااین‌حال ممکن است مقدار کمی تابش از بدن خارج شود. به همین دلیل، بسته به نوع درمان، پزشک ممکن است برای مدتی توصیه کند تماس بسیار نزدیک و طولانی با دیگران، به‌خصوص کودکان خردسال و زنان باردار، محدود شود.
مدت این محدودیت برای همه بیماران یکسان نیست و به نوع منبع رادیواکتیو، محل کاشت و شرایط درمان بستگی دارد. بنابراین نباید یک فاصله یا مدت ثابت را برای همه بیماران در نظر گرفت.
در براکیتراپی با منابع بسته، معمولاً مسئله اصلی تابش از منبع کاشته‌شده است؛ دستورالعمل‌های مربوط به آلودگی مایعات بدن بیشتر در درمانهای سیستمیک با مواد رادیواکتیوِ غیرمحصور اهمیت پیدا می‌کنند.
بیمار هنگام ترخیص باید دستورالعمل اختصاصی مرکز درمانی را درباره تماس با کودکان، زنان باردار، خوابیدن در کنار دیگران و سایر محدودیت‌های احتمالی دنبال کند.
آیا پرتودرمانی سیستمیک برای اطرافیان خطر دارد؟
در پرتودرمانی سیستمیک، ماده رادیواکتیو به‌صورت خوراکی یا تزریقی وارد بدن بیمار میشود. برخلاف پرتودرمانی خارجی، در این روش ممکن است بیمار برای مدت محدودی پس از درمان منبع مواجهه با پرتو باشد.
همچنین بخشی از ماده رادیواکتیو میتواند از طریق ادرار و بسته به نوع درمان از سایر مایعات بدن مانند بزاق، عرق یا خون دفع شود. بنابراین علاوه بر حفظ فاصله در موارد لازم، رعایت نکات بهداشتی نیز ممکن است اهمیت داشته باشد.
بسته به نوع و مقدار رادیودارو، تیم درمان ممکن است برای مدت مشخصی توصیه‌هایی مانند موارد زیر ارائه کند:
- محدود کردن تماس نزدیک و طولانی با دیگران؛
- رعایت فاصله بیشتر از کودکان و زنان باردار؛
- خوابیدن در تخت جداگانه برای مدت تعیین‌شده؛
- رعایت دقیق بهداشت توالت و شستن دست‌ها؛
- شستن جداگانه برخی لباس‌ها، حوله‌ها یا ملحفه‌ها در صورت توصیه مرکز درمانی؛
- خودداری موقت از بوسیدن یا تماس جنسی در صورت توصیه تیم درمان؛
- رعایت دستورالعمل‌های اختصاصی درباره ظروف، غذا و وسایل شخصی.
این محدودیت‌ها برای همه رادیوداروها یکسان نیستند. مدت و نوع اقدامات احتیاطی باید دقیقاً بر اساس دستورالعمل کتبی مرکز درمانی بیمار تعیین شود.
نکات مهم برای مراقبان و اعضای خانواده
ارتباط با تیم درمانی: همیشه سوالات و نگرانی‌های خود را با پزشک، رادیولوژیست یا پرستار در میان بگذارید. آنها بهترین منبع اطلاعاتی برای وضعیت خاص بیمار شما هستند.
رعایت دستورالعمل‌ها: به دقت به توصیه‌های تیم درمانی گوش دهید و آنها را اجرا کنید. این دستورالعمل‌ها برای حفظ ایمنی همه افراد طراحی شده‌اند.
حفظ آرامش: آگاهی از نحوه عملکرد پرتودرمانی و رعایت نکات ایمنی میتواند به شما کمک کند تا با آرامش بیشتری از بیمار خود مراقبت کنید.
مهم است که بیمار در مورد هرگونه عوارض جانبی مرتبط با درمان که نگران آن است، با پزشک یا پرستار متخصص خود صحبت کند. منبع: ESMO - راهنمای بیماران سرطان تخمدان
اقدامات احتیاطی و ایمنی برای کاهش مواجهه با پرتو
برای به حداقل رساندن خطر قرار گرفتن اعضای خانواده و اطرافیان در معرض پرتو در طول براکیتراپی و پرتودرمانی سیستمیک، تیم درمانی شما (پزشک، رادیولوژیست، پرستار) اقدامات احتیاطی خاصی را توصیه می‌کنند. رعایت دقیق این دستورالعمل‌ها برای حفظ ایمنی همه افراد ضروری است. این اقدامات احتیاطی معمولاً شامل موارد زیر است:
محدود کردن تماس نزدیک: به‌ویژه در روزها یا هفته‌های اولیه پس از درمان (بسته به نوع و دوز ماده رادیواکتیو)، تماس فیزیکی نزدیک مانند در آغوش گرفتن طولانی‌مدت، بوسیدن و خوابیدن در یک تخت با بیمار باید محدود شود.
حفظ فاصله توصیه‌شده: در برخی درمانهای حاوی مواد رادیواکتیو، افزایش فاصله از بیمار میتواند میزان مواجهه با پرتو را کاهش دهد. بااین‌حال، فاصله مناسب و مدت رعایت آن برای همه بیماران یکسان نیست. تیم پزشکی بر اساس نوع و مقدار ماده رادیواکتیو و شرایط بیمار مشخص میکند چه فاصله‌ای و برای چه مدتی باید رعایت شود؛ بنابراین از تعیین فاصله ثابت برای همه بیماران خودداری کنید.
رعایت بهداشت فردی و محیطی: پیروی از دستورالعمل‌های خاص برای مدیریت مایعات بدن (مانند ادرار و عرق) یا موادی که ممکن است با تشعشع آلوده شده باشند (مانند لباس‌ها و ملحفه‌ها) بسیار مهم است. این دستورالعمل‌ها میتواند شامل استفاده از توالت جداگانه یا شستشوی جداگانه لباس‌ها باشد.
آموزش و آگاهی‌بخشی: آموزش اعضای خانواده و مراقبین در مورد خطرات احتمالی قرار گرفتن در معرض تشعشعات و نحوه به حداقل رساندن آنها، یک گام حیاتی است. این آموزش شامل توضیح علت محدودیت‌ها و نحوه رعایت صحیح آن‌هاست.
مشاوره با تیم درمانی: مهم است که بیمار و خانواده‌اش در مورد هرگونه نگرانی یا سؤال درباره پرتودرمانی و تأثیر آن بر اطرافیان، با تیم درمانی خود مشورت کنند. ESMO (انجمن اروپایی انکولوژی پزشکی) نیز بر اهمیت این ارتباط تأکید میکند.
به یاد داشته باشید، توصیه‌های مربوط به رعایت فاصله یا بهداشت فردی در موارد خاص پرتودرمانی (مانند پرتودرمانی سیستمیک) باید دقیقاً طبق دستورالعمل پزشک معالج رعایت شود. اطلاعات ارائه شده در این مقاله جایگزین مشاوره پزشکی نیست و نباید برای تشخیص یا درمان بیماری استفاده شود.
کاهش قرار گرفتن در معرض پرتو درمانی برای اطرافیان
برخی از روش‌های پرتودرمانی، مانند براکیتراپی یا پرتودرمانی سیستمیک، ممکن است خطر قرار گرفتن اعضای خانواده و اطرافیان بیمار در معرض پرتو را به همراه داشته باشند. با این حال، استراتژی‌ها و دستورالعمل‌های مشخصی برای به حداقل رساندن این مواجهه و اطمینان از ایمنی آنها وجود دارد. این رویکردها بر حفظ کیفیت زندگی بیمار و اثربخشی درمان، در کنار کاهش مواجههٔ احتمالی با پرتو، تمرکز دارند.
میزان مواجههٔ اطرافیان با پرتو به عواملی مانند دوز پرتو و فاصلهٔ فیزیکی از بیمار بستگی دارد. پزشکان برای کاهش خطرات احتمالی، از دستورالعمل‌های تعیین‌شده توسط سازمان‌های نظارتی معتبر مانند کمیسیون تنظیم مقررات هسته‌ای (NRC) پیروی می‌کنند. این دستورالعمل‌ها تضمین می‌کنند که بیماران تنها زمانی از مرکز درمانی مرخص می‌شوند که سطح مواجههٔ اطرافیان با پرتو به‌طور ایمن قابل مدیریت باشد.
یکی از رویکردهای مهم برای کاهش مواجههٔ اتفاقی، تدوین برنامه‌های مراقبتی متناسب با شرایط فردی هر بیمار است. این برنامه‌ها به تیم پزشکی کمک می‌کنند تا مدت زمان دقیق اقدامات احتیاطی مورد نیاز برای اطرافیان بیماران تحت انواع خاصی از پرتودرمانی را تخمین بزنند. با تطبیق این اقدامات احتیاطی با نیازهای هر بیمار، می‌توان محدودیت‌های غیرضروری را به حداقل رساند و در عین حال، ایمنی اعضای خانواده و اطرافیان را تضمین کرد.
ید رادیواکتیو؛ اطرافیان چه نکاتی را باید رعایت کنند؟
پس از درمان با ید رادیواکتیو، مقداری از ماده رادیواکتیو برای مدتی در بدن بیمار باقی می‌ماند و بخش قابل‌توجهی از آن به‌تدریج، عمدتاً از طریق ادرار، از بدن دفع میشود. مقادیر کمتری نیز ممکن است در بزاق، عرق و سایر ترشحات بدن وجود داشته باشد.
به همین دلیل، مرکز پزشکی ممکن است برای مدت مشخصی توصیه کند بیمار فاصله خود را با دیگران حفظ کند، جدا بخوابد و تماس نزدیک با کودکان و زنان باردار را محدود کند.
همچنین ممکن است دستورالعمل‌هایی درباره استفاده از توالت، شستن دست‌ها، حوله و لباس، ظروف غذا و تماس با بزاق یا سایر مایعات بدن داده شود. هدف این اقدامات جلوگیری از مواجهه غیرضروری دیگران با پرتو و کاهش احتمال انتقال آلودگی رادیواکتیو از ترشحات بدن است.
مدت این محدودیت‌ها به مقدار ید رادیواکتیو دریافت‌شده و شرایط فرد بستگی دارد. بیمار باید دستورالعمل کتبی مرکز پزشکی خود را ملاک قرار دهد و محدودیت‌ها را خودسرانه کوتاه یا طولانی نکند.
براکیتراپی
دستورالعمل‌های مربوط به براکیتراپی میتواند بسته به نوع دانه‌های رادیواکتیو مورد استفاده متفاوت باشد. به بیماران توصیه میشود که با دقت در مورد این درمان اطلاعات کسب کرده و دستورالعمل‌های خاص ارائه شده توسط تیم پزشکی خود را دنبال کنند. برخی از اقدامات احتیاطی مانند اجتناب از ظروف مشترک، حوله‌های مشترک یا تماس نزدیک طولانی ممکن است ضروری باشد، اما به‌طور کلی، خطر قرار گرفتن اعضای خانواده در معرض تشعشع در براکیتراپی کم است.
نکته مهم: همیشه باید در مورد هرگونه نگرانی یا سؤال درباره پرتودرمانی و تأثیر آن بر اطرافیان، با تیم درمانی بیمار (پزشک، رادیولوژیست، پرستار) مشورت شود. توصیه‌های مربوط به رعایت فاصله یا بهداشت فردی در موارد خاص پرتودرمانی (مانند پرتودرمانی سیستمیک) باید دقیقاً طبق دستورالعمل پزشک معالج رعایت شود.
چگونه ایمنی اطرافیان قبل از ترخیص بیمار ارزیابی میشود؟
در درمان‌هایی که ماده رادیواکتیو در بدن بیمار باقی می‌ماند، تیم پزشکی پیش از ترخیص، میزان احتمالی مواجهه اطرافیان را در نظر می‌گیرد و در صورت نیاز دستورالعمل‌های ایمنی ارائه میکند.
برای مثال، مقررات کمیسیون تنظیم مقررات هسته‌ای ایالات متحده (NRC) اجازه ترخیص بیمار دریافت‌کننده برخی مواد رادیواکتیو یا ایمپلنت‌های رادیواکتیو را زمانی می‌دهد که دوز پیش‌بینی‌شده برای فرد دیگری از حد تعیین‌شده قانونی فراتر نرود. همچنین در شرایط مشخص، بیمار باید دستورالعمل کتبی برای کاهش مواجهه دیگران دریافت کند.
این اعداد و مقررات مربوط به چارچوب قانونی ایالات متحده هستند و قوانین ممکن است در کشورهای مختلف متفاوت باشند. برای بیمار، مهم‌ترین مرجع همان دستورالعمل مرکز پزشکی و تیم پزشکی هسته‌ای یا پرتودرمانی است.
آیا کودکان و زنان باردار میتوانند کنار بیمار تحت پرتودرمانی باشند؟
این موضوع کاملاً به نوع پرتودرمانی بستگی دارد.
در پرتودرمانی خارجی: بیمار پس از جلسه رادیواکتیو نیست؛ بنابراین میتواند در کنار کودکان و زنان باردار باشد، آنها را در آغوش بگیرد و زندگی عادی خانوادگی داشته باشد.
در براکیتراپی موقت: زمانی که منبع رادیواکتیو داخل بدن بیمار قرار دارد، ممکن است ملاقات کودکان و زنان باردار محدود شود. پس از خارج شدن منبع، از نظر منبع پرتودرمانی خطری برای اطرافیان باقی نمی‌ماند.
در براکیتراپی دائمی: ممکن است برای مدتی تماس بسیار نزدیک و طولانی با کودکان خردسال و زنان باردار محدود شود. مدت این محدودیت را تیم درمان مشخص میکند.
در درمان سیستمیک با مواد رادیواکتیو: ممکن است برای مدتی فاصله بیشتر با کودکان و زنان باردار، خوابیدن جداگانه و رعایت سایر نکات ایمنی ضروری باشد.
اگر در خانه کودک، فرد باردار یا فردی که قصد بارداری دارد زندگی میکند، این موضوع را پیش از ترخیص حتماً به تیم درمان اطلاع دهید تا دستورالعمل متناسب با نوع درمان دریافت کنید.
آیا می‌توان بیمار تحت پرتودرمانی را بغل کرد یا کنار او خوابید؟
این موضوع به نوع پرتودرمانی بستگی دارد.
اگر بیمار پرتودرمانی خارجی دریافت میکند، پس از پایان جلسه رادیواکتیو نیست. بنابراین در آغوش گرفتن، لمس کردن، غذا خوردن در کنار بیمار یا خوابیدن در یک اتاق از نظر انتقال اشعه محدودیتی ایجاد نمی‌کند.
در براکیتراپی موقت ممکن است تا زمانی که منبع رادیواکتیو داخل بدن بیمار قرار دارد، ملاقات یا تماس نزدیک محدود شود. پس از خارج شدن منبع، این محدودیت مربوط به منبع درمان برطرف میشود.
در براکیتراپی دائمی ممکن است برای مدت مشخصی تماس بسیار نزدیک و طولانی، به‌ویژه با کودکان خردسال و زنان باردار، محدود شود.
پس از پرتودرمانی سیستمیک با مواد رادیواکتیو نیز ممکن است تیم درمان برای مدت معینی خوابیدن در تخت جداگانه، محدود کردن تماس نزدیک یا رعایت فاصله را توصیه کند.
بنابراین هیچ قانون واحدی مانند «همه بیماران پرتودرمانی باید چند روز از خانواده فاصله بگیرند» وجود ندارد. نوع درمان تعیین میکند که آیا چنین محدودیتی لازم است یا خیر.
سؤالات متداول درباره پرتودرمانی و اطرافیان
آیا بیمار بعد از پرتودرمانی رادیواکتیو میشود؟
در پرتودرمانی خارجی خیر. در برخی درمانهای داخلی یا سیستمیک، ممکن است برای مدت مشخصی منبع یا ماده رادیواکتیو در بدن باقی بماند.
آیا می‌توان بیمار تحت پرتودرمانی خارجی را در آغوش گرفت؟
بله. پس از پرتودرمانی خارجی بیمار رادیواکتیو نیست و در آغوش گرفتن یا تماس معمول با او باعث مواجهه با اشعه نمی‌شود.
آیا می‌توان کنار بیمار تحت پرتودرمانی خوابید؟
در پرتودرمانی خارجی معمولاً از نظر اشعه محدودیتی وجود ندارد. پس از بعضی درمانهای سیستمیک یا براکیتراپی ممکن است برای مدتی خوابیدن جداگانه توصیه شود.
آیا لباس بیمار پرتودرمانیشده خطرناک است؟
در پرتودرمانی خارجی خیر. پس از بعضی درمانهای سیستمیک با مواد رادیواکتیو ممکن است تیم درمان برای مدت محدودی شستوشوی جداگانه لباس، ملحفه یا حوله را توصیه کند.
آیا استفاده از توالت مشترک خطرناک است؟
پس از پرتودرمانی خارجی محدودیتی از این نظر وجود ندارد. در بعضی درمانهای سیستمیک، ماده رادیواکتیو از طریق ادرار دفع میشود و ممکن است برای مدت مشخصی دستورالعمل‌های ویژه‌ای برای استفاده و تمیز کردن توالت داده شود.
آیا زن باردار میتواند کنار بیمار تحت پرتودرمانی باشد؟
اگر بیمار پرتودرمانی خارجی دریافت میکند، از نظر رادیواکتیو بودن بیمار محدودیتی وجود ندارد. در براکیتراپی و درمان سیستمیک ممکن است تماس نزدیک برای مدتی محدود شود.
آیا کودکان میتوانند بیمار پرتودرمانیشده را ملاقات کنند؟
در پرتودرمانی خارجی بله. در برخی انواع براکیتراپی یا درمان سیستمیک، تماس نزدیک کودکان ممکن است موقتاً محدود شود.
محدودیت تماس با اطرافیان چند روز طول می‌کشد؟
عدد ثابتی وجود ندارد. مدت محدودیت به نوع پرتودرمانی، ماده رادیواکتیو و دوز آن بستگی دارد و باید از دستورالعمل اختصاصی مرکز درمانی پیروی شود.
کلام آخر
نگرانی درباره عوارض پرتودرمانی برای اطرافیان قابل‌درک است، اما میزان خطر کاملاً به نوع پرتودرمانی بستگی دارد. در پرتودرمانی خارجی، بیمار پس از پایان جلسه رادیواکتیو نیست و تماس عادی با اعضای خانواده، حتی کودکان و زنان باردار، از نظر انتقال پرتو خطری ایجاد نمی‌کند.
در مقابل، در برخی انواع براکیتراپی و درمانهای سیستمیک با مواد رادیواکتیو ممکن است برای مدت محدودی رعایت فاصله، محدود کردن تماس نزدیک یا رعایت نکات مربوط به مایعات بدن و وسایل شخصی لازم باشد.
برای این درمان‌ها یک فاصله یا مدت محدودیت ثابت برای همه بیماران وجود ندارد. نوع ماده رادیواکتیو، دوز درمان و شرایط بیمار تعیین می‌کنند چه اقداماتی و برای چه مدتی لازم است. بنابراین دستورالعمل اختصاصی تیم پرتودرمانی یا پزشکی هسته‌ای بیمار باید همیشه مبنای عمل قرار گیرد
نظراتِ خوانندگان
هنوز نظری ثبت نشده — اولین نفر باش.