عوامل خطر سرطان و آنچه باید دربارهٔ پیش‌آگهی آن بدانید

چرا بعضی افراد به سرطان مبتلا می‌شوند و بعضی دیگر نه؟ پاسخ همیشه ساده نیست. سرطان معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و ترکیبی از افزایش سن، ویژگی‌های ژنتیکی، سبک زندگی، برخی عفونت‌ها و مواجهه‌های محیطی می‌تواند در شکل‌گیری آن نقش داشته باشد.

به عواملی که احتمال ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهند «عوامل خطر سرطان» گفته می‌شود. بعضی از این عوامل مانند مصرف دخانیات، مصرف الکل، اضافه‌وزن و مواجهه بیش‌ازحد با اشعه فرابنفش تا حدی قابل‌تغییر هستند؛ درحالی‌که عواملی مانند سن یا بعضی جهش‌های ژنتیکی ارثی قابل‌تغییر نیستند.

نکته بسیار مهم این است که داشتن عامل خطر به معنی ابتلای قطعی به سرطان نیست. ممکن است فردی چند عامل خطر داشته باشد و هرگز به سرطان مبتلا نشود و در مقابل، فردی بدون عامل خطر شناخته‌شده دچار سرطان شود.

بااین‌حال، شناخت عوامل خطر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بعضی از آن‌ها قابل‌پیشگیری هستند و شناخت عوامل غیرقابل‌تغییر نیز می‌تواند به ارزیابی بهتر خطر فردی و در شرایط مناسب، تصمیم‌گیری درباره غربالگری یا مشاوره ژنتیک کمک کند.

عامل خطر سرطان چیست؟

عامل خطر یا Risk Factor به هر ویژگی، رفتار، شرایط پزشکی یا مواجهه‌ای گفته می‌شود که احتمال ایجاد یک بیماری را افزایش دهد.

در سرطان، عوامل خطر می‌توانند شامل مواردی مانند:

• افزایش سن؛
• مصرف دخانیات؛
• مصرف الکل؛
• اضافه‌وزن و چاقی؛
• کم‌تحرکی؛
• برخی الگوهای غذایی؛
• بعضی عفونت‌ها؛
• اشعه فرابنفش؛
• برخی مواجهه‌های شغلی و محیطی؛
• سابقه خانوادگی؛
• و بعضی تغییرات ژنتیکی ارثی

باشند.

اما «عامل خطر» با «علت قطعی» یکسان نیست.

برای مثال، مصرف دخانیات خطر چندین نوع سرطان را به‌شدت افزایش می‌دهد، اما همه افراد سیگاری به سرطان مبتلا نمی‌شوند و سرطان ریه نیز فقط در افراد سیگاری ایجاد نمی‌شود.

چند درصد سرطان‌ها قابل پیشگیری هستند؟

همه سرطان‌ها قابل پیشگیری نیستند.

بااین‌حال، تحلیل جهانی WHO و آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (IARC) که در سال ۲۰۲۶ منتشر شد، برآورد کرده است که حدود ۳۷ درصد موارد جدید سرطان در جهان در سال ۲۰۲۲ با عوامل قابل‌پیشگیری مرتبط بوده‌اند.

این تحلیل مجموعه گسترده‌ای از عوامل مانند دخانیات، عفونت‌ها، الکل، اضافه‌وزن، کم‌تحرکی، آلودگی هوا، اشعه فرابنفش و برخی مواجهه‌های شغلی را بررسی کرده است.

بنابراین پیشگیری از سرطان به معنی تضمین «سرطان نگرفتن» نیست؛ بلکه هدف، کاهش احتمال ابتلا از طریق کاهش مواجهه با عوامل شناخته‌شده است.

مهم‌ترین عوامل خطر قابل‌تغییر سرطان

عوامل قابل‌تغییر عواملی هستند که فرد یا جامعه می‌تواند تا حدی مواجهه با آن‌ها را کاهش دهد.

۱. دخانیات

مصرف دخانیات یکی از مهم‌ترین عوامل قابل‌پیشگیری سرطان است.

این موضوع فقط به سرطان ریه محدود نمی‌شود. مصرف دخانیات با افزایش خطر سرطان‌های مختلف از جمله سرطان‌های ریه، حفره دهان، حلق، حنجره، مری، پانکراس، مثانه، کلیه و برخی سرطان‌های دیگر ارتباط دارد.

همچنین قرارگرفتن در معرض دود دست‌دوم دخانیات نیز بی‌خطر نیست.

ترک دخانیات در هر سنی مفید است و هرچه این کار زودتر انجام شود، فواید بیشتری خواهد داشت.

اگر سیگار یا سایر محصولات دخانی مصرف می‌کنید، استفاده از برنامه‌های علمی ترک دخانیات و دریافت کمک پزشکی می‌تواند احتمال موفقیت را افزایش دهد.

۲. مصرف الکل

الکل یک ماده سرطان‌زای شناخته‌شده برای انسان است.

مصرف آن با افزایش خطر چندین سرطان، از جمله سرطان‌های:

• دهان؛
• حلق؛
• حنجره؛
• مری؛
• کبد؛
• پستان؛
• کولون و رکتوم

ارتباط دارد.

برای بعضی سرطان‌ها، حتی مصرف مقادیر نسبتاً کم نیز می‌تواند با افزایش خطر همراه باشد.

از نظر پیشگیری از سرطان، مصرف‌نکردن الکل بهترین گزینه برای کاهش خطر مرتبط با الکل است.

۳. اضافه‌وزن و چاقی

وزن بدن نیز با خطر سرطان ارتباط دارد.

اضافه‌وزن و چاقی با افزایش خطر تعدادی از سرطان‌ها مرتبط دانسته شده‌اند؛ از جمله برخی سرطان‌های:

• آندومتر؛
• مری؛
• کلیه؛
• کولورکتال؛
• پستان پس از یائسگی؛
• پانکراس؛
• و کبد.

این ارتباط می‌تواند تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل مانند تغییرات هورمونی، التهاب مزمن و تغییرات متابولیک باشد.

هدف نباید رسیدن سریع به یک وزن خاص با رژیم‌های سخت باشد. حفظ وزن سالم در طول زندگی از طریق الگوی غذایی مناسب و فعالیت بدنی پایدار رویکرد منطقی‌تری است.

۴. کم‌تحرکی

فعالیت بدنی منظم علاوه بر فواید قلبی و متابولیک، با کاهش خطر برخی سرطان‌ها نیز ارتباط دارد.

برای بزرگسالان، یکی از اهداف مناسب می‌تواند رسیدن تدریجی به حدود:

• ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته

یا

• ۷۵ تا ۱۵۰ دقیقه فعالیت شدید در هفته

باشد.

پیاده‌روی تند، دوچرخه‌سواری، شنا و فعالیت‌های مشابه می‌توانند بخشی از این برنامه باشند.

اگر مدت زیادی کم‌تحرک بوده‌اید یا بیماری زمینه‌ای دارید، بهتر است میزان فعالیت را متناسب با وضعیت جسمانی خود افزایش دهید.

۵. رژیم غذایی نامناسب

هیچ ماده غذایی به‌تنهایی باعث همه سرطان‌ها نمی‌شود و هیچ «غذای ضدسرطان» نیز نمی‌تواند ابتلا را تضمیناً متوقف کند.

آنچه اهمیت بیشتری دارد، الگوی کلی تغذیه در طول زمان است.

یک الگوی غذایی مناسب برای کاهش خطر بیماری‌های مزمن معمولاً بر مصرف بیشتر مواردی مانند:

• سبزیجات؛
• میوه‌های کامل؛
• غلات کامل؛
• حبوبات

تأکید دارد.

در مقابل، بهتر است مصرف گوشت‌های فرآوری‌شده، غذاهای بسیار فرآوری‌شده و نوشیدنی‌های پرقند محدود شود.

هدف از این توصیه‌ها ایجاد یک الگوی غذایی پایدار است، نه حذف افراطی گروه‌های غذایی یا استفاده از رژیم‌های موسوم به «ضدسرطان».

۶. عفونت‌های سرطان‌زا

برخی عفونت‌ها می‌توانند خطر ایجاد سرطان را افزایش دهند.

از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

HPV

عفونت پایدار با بعضی انواع پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV عامل اصلی سرطان دهانه رحم است و با برخی سرطان‌های دیگر نیز ارتباط دارد.

واکسن HPV می‌تواند از عفونت با تعدادی از انواع مهم سرطان‌زای HPV پیشگیری کند.

این واکسن درمان عفونت موجود یا سرطان موجود نیست؛ بلکه یک ابزار پیشگیری است.

هپاتیت B و C

عفونت مزمن با ویروس‌های هپاتیت B و C می‌تواند خطر بیماری مزمن کبدی و سرطان کبد را افزایش دهد.

واکسیناسیون علیه هپاتیت B یکی از راه‌های مهم پیشگیری از عفونت HBV و پیامدهای مرتبط با آن است.

برای هپاتیت C واکسن تأییدشده‌ای وجود ندارد، اما درمان عفونت می‌تواند خطر عوارض کبدی را کاهش دهد.

هلیکوباکتر پیلوری

عفونت مزمن با باکتری Helicobacter pylori یکی از عوامل خطر مهم سرطان معده است.

بااین‌حال، وجود هلیکوباکتر به معنی ابتلای حتمی به سرطان معده نیست.

در افرادی که عفونت تشخیص داده شده است، پزشک براساس شرایط فرد درباره درمان تصمیم می‌گیرد.

ویروس اپشتین–بار

ویروس Epstein-Barr یا EBV نیز با تعدادی از بدخیمی‌ها ارتباط دارد، اما اکثریت افرادی که به این ویروس آلوده می‌شوند هرگز به سرطان مرتبط با آن مبتلا نمی‌شوند.

۷. نور خورشید و اشعه فرابنفش

اشعه فرابنفش یا UV یکی از عوامل مهم ایجاد سرطان پوست است.

منبع آن فقط نور خورشید نیست؛ دستگاه‌های برنزه‌کننده مصنوعی نیز می‌توانند فرد را در معرض UV قرار دهند.

برای کاهش مواجهه می‌توان:

• در ساعات تابش شدید مدت حضور مستقیم در آفتاب را کاهش داد؛
• از لباس و کلاه مناسب استفاده کرد؛
• از ضدآفتاب مناسب استفاده کرد؛
• و از دستگاه‌های سولاریوم اجتناب کرد.

اگر خالی تغییر اندازه، شکل یا رنگ پیدا کرده یا ضایعه پوستی جدید و ماندگاری ایجاد شده است، بهتر است توسط پزشک بررسی شود.

۸. آلودگی هوا

آلودگی هوا نیز یکی از عوامل محیطی مرتبط با سرطان، به‌ویژه سرطان ریه است.

کنترل این عامل فقط به تصمیم فردی وابسته نیست و سیاست‌های عمومی کاهش آلودگی نقش مهمی دارند.

بااین‌حال، افراد می‌توانند در روزهایی که کیفیت هوا بسیار نامناسب است، تا حد امکان مواجهه غیرضروری را کاهش دهند؛ به‌خصوص اگر هم‌زمان بیماری‌های تنفسی یا قلبی داشته باشند.

۹. رادون

رادون یک گاز رادیواکتیو طبیعی، بی‌رنگ و بی‌بو است که می‌تواند در بعضی ساختمان‌ها تجمع پیدا کند.

مواجهه طولانی‌مدت با رادون خطر سرطان ریه را افزایش می‌دهد.

میزان رادون در مناطق مختلف یکسان نیست و تشخیص آن معمولاً نیازمند اندازه‌گیری است.

۱۰. عوامل سرطان‌زای شغلی

برخی افراد به دلیل شغل خود ممکن است بیشتر در معرض مواد سرطان‌زا قرار بگیرند.

نمونه‌های شناخته‌شده شامل مواجهه با موادی مانند:

• آزبست؛
• بنزن؛
• برخی ترکیبات شیمیایی صنعتی؛
• برخی گردوغبارهای شغلی؛
• و اشعه یونیزان

هستند.

نوع خطر به شغل، ماده، مقدار و مدت مواجهه بستگی دارد.

استفاده از تجهیزات حفاظت فردی و رعایت استانداردهای ایمنی شغلی می‌تواند مواجهه را کاهش دهد.

آیا اشعه پزشکی باعث سرطان می‌شود؟

اشعه یونیزان در دوزهای کافی می‌تواند خطر سرطان را افزایش دهد، اما این موضوع نباید باعث ترس از تصویربرداری پزشکی ضروری شود.

در آزمایش‌هایی مانند CT و برخی روش‌های تصویربرداری از اشعه یونیزان استفاده می‌شود؛ درحالی‌که MRI و سونوگرافی از این نوع اشعه استفاده نمی‌کنند.

در پزشکی، زمانی که CT یا تصویربرداری دارای اشعه واقعاً لازم باشد، معمولاً منفعت تشخیصی آن از خطر احتمالی ناشی از دوز کم اشعه بیشتر است.

بنابراین تصویربرداری ضروری را صرفاً به دلیل نگرانی از سرطان لغو نکنید و در عین حال از انجام تصویربرداری‌های غیرضروری بدون تجویز پزشکی خودداری کنید.

عوامل خطر غیرقابل‌تغییر سرطان

همه عوامل خطر تحت کنترل ما نیستند.

شناخت این عوامل برای ایجاد ترس نیست؛ بلکه ممکن است در ارزیابی خطر فردی، تصمیم‌گیری درباره مشاوره ژنتیک یا تعیین برنامه مناسب غربالگری اهمیت داشته باشد.

افزایش سن

سن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر سرطان در مجموع است.

با افزایش سن، سلول‌های بدن فرصت بیشتری برای تجمع تغییرات ژنتیکی پیدا می‌کنند و مواجهه با برخی عوامل محیطی نیز در طول سال‌ها انباشته می‌شود.

به همین دلیل، بسیاری از سرطان‌ها در سنین بالاتر شایع‌تر هستند.

بااین‌حال سرطان مختص سالمندان نیست و برخی سرطان‌ها در کودکان، نوجوانان یا بزرگسالان جوان نیز ایجاد می‌شوند.

سابقه خانوادگی سرطان

داشتن سابقه سرطان در خانواده الزاماً به معنی وجود یک جهش ارثی نیست.

سرطان بیماری شایعی است و ممکن است چند مورد سرطان در یک خانواده صرفاً به دلیل سن، عوامل محیطی مشترک یا شانس اتفاق بیفتد.

اما بعضی الگوها بیشتر می‌توانند احتمال یک زمینه ارثی را مطرح کنند؛ برای مثال:

• ابتلای چند نفر از بستگان نزدیک به سرطان مشابه؛
• ابتلا در سن پایین‌تر از معمول؛
• وجود بعضی ترکیب‌های مشخص سرطان در خانواده؛
• ابتلای یک فرد به چند سرطان اولیه؛
• یا وجود یک جهش ژنتیکی شناخته‌شده در خانواده.

در چنین شرایطی، پزشک ممکن است مشاوره ژنتیک را پیشنهاد کند.

جهش‌های ژنتیکی ارثی

بعضی افراد با یک تغییر ژنتیکی ارثی متولد می‌شوند که خطر ابتلا به یک یا چند سرطان را افزایش می‌دهد.

برای مثال، برخی تغییرات در ژن‌های BRCA1 و BRCA2 با افزایش خطر بعضی سرطان‌ها مرتبط هستند.

اما داشتن یک جهش مستعدکننده نیز به معنی ابتلای قطعی نیست.

به همین دلیل آزمایش ژنتیک سرطان بهتر است بدون دلیل مشخص و تفسیر تخصصی انجام نشود. مشاوره ژنتیک قبل و بعد از آزمایش می‌تواند به فرد کمک کند معنای نتیجه را درست درک کند.

برخی بیماری‌ها و شرایط پزشکی

برخی بیماری‌ها می‌توانند خطر بعضی سرطان‌ها را افزایش دهند.

برای مثال:

• بیماری‌های التهابی مزمن روده می‌توانند خطر سرطان کولورکتال را افزایش دهند؛
• سیروز کبدی با افزایش خطر سرطان کبد مرتبط است؛
• برخی وضعیت‌های نقص یا سرکوب سیستم ایمنی می‌توانند خطر تعدادی از بدخیمی‌ها را افزایش دهند.

این موضوع به معنی آن نیست که همه افراد مبتلا به این بیماری‌ها دچار سرطان خواهند شد؛ بلکه ممکن است برنامه پیگیری آن‌ها با جمعیت عمومی متفاوت باشد.

آیا استرس باعث سرطان می‌شود؟

این سؤال بسیار رایج است.

در حال حاضر شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد استرس روانی به‌تنهایی مستقیماً باعث ایجاد سرطان می‌شود.

اما استرس مزمن ممکن است به‌طور غیرمستقیم بر رفتارهایی مانند خواب، فعالیت بدنی، مصرف دخانیات یا الکل و الگوی غذایی تأثیر بگذارد.

بنابراین مدیریت استرس برای سلامت عمومی و کیفیت زندگی اهمیت دارد، اما نباید فرد مبتلا به سرطان را با این تصور سرزنش کرد که «استرس خودش باعث سرطان شده است».

آیا ضربه باعث سرطان می‌شود؟

در بیشتر موارد، خیر.

ضربه، برخورد یا فشار معمولی به بدن علت شناخته‌شده ایجاد سرطان نیست.

گاهی پس از ضربه فرد متوجه توده‌ای می‌شود که از قبل وجود داشته یا برای بررسی محل آسیب تصویربرداری انجام می‌شود و تومور به‌طور اتفاقی کشف می‌شود. این هم‌زمانی ممکن است این تصور را ایجاد کند که ضربه باعث سرطان شده است.

اگر توده‌ای پس از ضربه باقی ماند یا بزرگ شد، بهتر است بررسی پزشکی شود؛ اما وجود آن به معنی ایجاد سرطان توسط ضربه نیست.

آیا قند باعث سرطان می‌شود؟

این عبارت که «قند مستقیماً سرطان را تغذیه می‌کند و با حذف کامل قند می‌توان سرطان را متوقف کرد» برداشت دقیقی از زیست‌شناسی سرطان نیست.

تمام سلول‌های بدن برای تولید انرژی از گلوکز استفاده می‌کنند و نمی‌توان فقط با حذف قند از رژیم غذایی، سلول‌های سرطانی را از گلوکز محروم کرد.

بااین‌حال مصرف زیاد غذاها و نوشیدنی‌های پرقند می‌تواند به افزایش وزن کمک کند و اضافه‌وزن خود با خطر تعدادی از سرطان‌ها ارتباط دارد.

بنابراین محدودکردن قند افزوده در چارچوب یک رژیم متعادل منطقی است، اما رژیم‌های افراطی برای «گرسنه نگه‌داشتن سرطان» توصیه نمی‌شوند.

آیا سابقه خانوادگی یعنی من هم سرطان می‌گیرم؟

خیر.

حتی وجود سرطان ارثی در خانواده نیز به معنی ابتلای قطعی همه اعضای خانواده نیست.

میزان خطر به عواملی مانند:

• نوع سرطان؛
• تعداد بستگان مبتلا؛
• درجه خویشاوندی؛
• سن هنگام تشخیص؛
• و وجود یا عدم وجود جهش ژنتیکی شناخته‌شده

بستگی دارد.

اگر سابقه خانوادگی قابل‌توجهی دارید، بهتر است به‌جای نگرانی یا انجام خودسرانه آزمایش‌ها، درباره ارزیابی خطر و مشاوره ژنتیک با پزشک صحبت کنید.

آیا همه افراد دارای عامل خطر باید غربالگری بیشتری انجام دهند؟

خیر.

غربالگری سرطان یک برنامه واحد برای همه سرطان‌ها و همه افراد نیست.

برای برخی سرطان‌ها مانند سرطان پستان، دهانه رحم، کولورکتال و سرطان ریه در افراد واجد شرایط، روش‌های غربالگری مبتنی بر شواهد وجود دارد.

اما برای بسیاری از سرطان‌ها غربالگری روتین جمعیت عمومی توصیه نمی‌شود.

وجود یک عامل خطر ممکن است در بعضی شرایط سن شروع، فاصله یا نوع غربالگری را تغییر دهد؛ اما این تصمیم باید براساس دستورالعمل همان سرطان و میزان خطر فرد گرفته شود.

بنابراین انجام خودسرانه مجموعه‌ای از آزمایش‌های خون، تومورمارکرها، سونوگرافی یا CT به عنوان «چکاپ کامل سرطان» راه مطمئنی برای غربالگری همه سرطان‌ها نیست.

چگونه خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهیم؟

هیچ روشی نمی‌تواند خطر سرطان را به صفر برساند، اما می‌توان بخشی از خطر قابل‌پیشگیری را کاهش داد.

یک برنامه منطقی شامل موارد زیر است:

• دخانیات مصرف نکنید و از دود دست‌دوم دوری کنید.
• اگر دخانیات مصرف می‌کنید، برای ترک آن اقدام کنید.
• الکل مصرف نکنید یا میزان مواجهه را کاهش دهید.
• وزن سالم را حفظ کنید.
• فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
• رژیم غذایی متنوع و متعادل با سهم مناسب سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل و حبوبات داشته باشید.
• از پوست در برابر اشعه UV محافظت کنید و از سولاریوم استفاده نکنید.
• واکسیناسیون HPV و هپاتیت B را در صورت واجد شرایط بودن پیگیری کنید.
• مواجهه با مواد سرطان‌زای شغلی را کاهش دهید.
• درباره سابقه خانوادگی قابل‌توجه با پزشک صحبت کنید.
• غربالگری‌های توصیه‌شده متناسب با سن و خطر فردی را انجام دهید.

هدف از این توصیه‌ها داشتن زندگی بدون هیچ ریسکی نیست؛ چنین چیزی امکان‌پذیر نیست. هدف، کاهش مواجهه‌هایی است که شواهد علمی قابل‌قبولی برای ارتباط آن‌ها با سرطان وجود دارد.

کدام عامل خطر سرطان از همه مهم‌تر است؟

نمی‌توان یک عامل را برای همه افراد و همه سرطان‌ها تعیین کرد.

بااین‌حال، در سطح جمعیت جهانی دخانیات مهم‌ترین علت قابل‌پیشگیری سرطان محسوب می‌شود.

تحلیل WHO/IARC در سال ۲۰۲۶ نیز دخانیات را بزرگ‌ترین عامل قابل‌پیشگیری در بار جهانی سرطان معرفی کرده است.

اما در یک فرد خاص، شرایط می‌تواند متفاوت باشد. برای مثال، در فردی با یک سندرم ارثی مشخص، زمینه ژنتیکی ممکن است اهمیت بسیار بیشتری داشته باشد.

آیا نداشتن عامل خطر یعنی سرطان نمی‌گیریم؟

خیر.

این یکی از مهم‌ترین نکات این مقاله است.

نداشتن عوامل خطر شناخته‌شده تضمین نمی‌کند که فرد هرگز به سرطان مبتلا نخواهد شد.

بخشی از سرطان‌ها تحت تأثیر عواملی ایجاد می‌شوند که هنوز به‌طور کامل شناخته نشده‌اند یا نتیجه تغییرات سلولی‌ای هستند که در طول زندگی اتفاق می‌افتند.

به همین دلیل، کاهش عوامل خطر باید در کنار توجه به علائم غیرمعمول و شرکت در غربالگری‌های توصیه‌شده انجام شود.

چه زمانی سابقه خانوادگی سرطان نیاز به بررسی بیشتری دارد؟

اگر یکی از شرایط زیر در خانواده وجود دارد، مطرح‌کردن آن با پزشک یا مشاور ژنتیک ارزشمند است:

• چند نفر از بستگان نزدیک به یک سرطان مشابه مبتلا شده‌اند؛
• سرطان در سن پایین ایجاد شده است؛
• یک فرد به بیش از یک سرطان اولیه مبتلا شده است؛
• سرطان‌هایی با الگوی ارثی شناخته‌شده در چند نسل وجود دارند؛
• یا جهش ژنتیکی مشخصی قبلاً در خانواده پیدا شده است.

بهتر است قبل از مراجعه، اطلاعاتی مانند نوع سرطان و سن تشخیص بستگان را تا حد امکان جمع‌آوری کنید.

عوامل خطر با پیش‌آگهی سرطان چه تفاوتی دارند؟

این دو مفهوم نباید با هم اشتباه شوند.

عامل خطر درباره احتمال ایجاد سرطان صحبت می‌کند.

اما پیش‌آگهی سرطان پس از تشخیص بیماری مطرح می‌شود و تخمینی درباره روند احتمالی بیماری، پاسخ به درمان یا پیامدهای آن ارائه می‌دهد.

برای مثال، مصرف دخانیات می‌تواند عامل خطر ابتلا به سرطان باشد؛ اما پس از تشخیص سرطان، عواملی مانند نوع سرطان، مرحله بیماری، ویژگی‌های زیستی تومور، وضعیت عمومی بیمار و پاسخ به درمان در ارزیابی پیش‌آگهی اهمیت پیدا می‌کنند.

بنابراین فرد ممکن است عامل خطر مشخصی برای ایجاد سرطان نداشته باشد اما به سرطان مبتلا شود؛ یا عوامل خطر متعددی داشته باشد ولی هرگز سرطان نگیرد.

کلام آخر

شناخت عوامل خطر سرطان قرار نیست باعث ترس از هر غذا، رفتار یا مواجهه روزمره شود.

عامل خطر به معنی علت قطعی نیست و حتی کاهش همه عوامل قابل‌کنترل نیز نمی‌تواند احتمال سرطان را کاملاً از بین ببرد.

اما شواهد امروز نشان می‌دهند بخش قابل‌توجهی از سرطان‌ها با عوامل قابل‌پیشگیری مرتبط هستند. عدم مصرف دخانیات، کاهش مصرف الکل، حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی، تغذیه سالم، محافظت در برابر UV، واکسیناسیون مناسب و کاهش مواجهه‌های سرطان‌زای محیطی و شغلی می‌توانند بخشی از خطر را کاهش دهند.

در مقابل، عواملی مانند سن و بعضی زمینه‌های ژنتیکی قابل تغییر نیستند؛ اما شناخت آن‌ها می‌تواند به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر درباره ارزیابی خطر، مشاوره ژنتیک و غربالگری کمک کند.

اگر درباره خطر شخصی خود نگران هستید، به‌خصوص اگر سابقه خانوادگی قابل‌توجهی از سرطان دارید، بهترین کار انجام آزمایش‌های متعدد به‌صورت خودسرانه نیست؛ بلکه بهتر است ابتدا خطر فردی شما توسط پزشک ارزیابی شود.

سؤالات متداول