علائم مبهم سرطان تخمدان: نشانه‌هایی که باید جدی بگیرید

نفخ شکم، احساس سیری زودرس، درد مبهم لگن یا تکرر ادرار علائمی هستند که بسیاری از زنان ممکن است بارها در زندگی تجربه کنند. مشکل اینجاست که همین نشانه‌های به‌ظاهر ساده می‌توانند در بعضی افراد از علائم مبهم سرطان تخمدان باشند؛ به‌خصوص زمانی که تازه ایجاد شده‌اند، به‌طور مکرر تکرار می‌شوند یا نسبت به گذشته شدت بیشتری پیدا کرده‌اند.

البته وجود نفخ، یبوست یا درد لگن به معنی ابتلا به سرطان تخمدان نیست و این علائم بسیار بیشتر در بیماری‌های خوش‌خیم دیده می‌شوند. آنچه اهمیت دارد، الگوی علائم و تغییر نسبت به وضعیت طبیعی بدن است. برای مثال، نفخی که گهگاه پس از خوردن بعضی غذاها ایجاد می‌شود با نفخ جدید و مداومی که بارها در طول ماه تکرار می‌شود یکسان نیست.

در این مقاله از بای‌بای‌سرطان، به‌طور مشخص بررسی می‌کنیم علائم مبهم سرطان تخمدان چه هستند، چه ویژگی‌هایی آن‌ها را مهم‌تر می‌کند، چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد و پس از مشاهده علائم مشکوک چه بررسی‌هایی ممکن است انجام شود. برای آشنایی جامع با انواع، مراحل و روش‌های درمان این بیماری نیز می‌توانید مقاله اصلی «سرطان تخمدان» را مطالعه کنید.

چرا تشخیص سرطان تخمدان چالش‌برانگیز است؟

یکی از دلایل دشوار بودن تشخیص سرطان تخمدان این است که بسیاری از علائم آن اختصاصی نیستند و می‌توانند با مشکلات شایع گوارشی، ادراری یا بیماری‌های خوش‌خیم زنان اشتباه گرفته شوند. نفخ شکم، درد یا فشار در لگن، احساس سیری زودرس و تکرر یا فوریت ادرار از جمله علائمی هستند که ممکن است در سرطان تخمدان دیده شوند، اما وجود هرکدام از آن‌ها به‌تنهایی به معنی ابتلا به سرطان نیست.

سرطان تخمدان حتی در مراحل اولیه نیز می‌تواند با علائم همراه باشد؛ بااین‌حال، این نشانه‌ها ممکن است در ابتدا خفیف باشند یا به مشکلات روزمره‌ای مانند سوءهاضمه، تغییرات گوارشی یا مشکلات ادراری نسبت داده شوند. به همین دلیل، فقط «وجود یک علامت» اهمیت ندارد و باید به الگوی ایجاد آن نیز توجه کرد.

جدید بودن علامت، تکرار آن، ماندگاری و تغییر نسبت به وضعیت طبیعی بدن از نکاتی هستند که می‌توانند اهمیت یک نشانه را بیشتر کنند. برای مثال، نفخی که گاهی بعد از مصرف غذای خاص ایجاد و برطرف می‌شود با نفخ جدیدی که مرتب تکرار می‌شود یا نسبت به گذشته شدت بیشتری پیدا کرده است، یکسان نیست.

بنابراین، هدف از شناخت علائم مبهم سرطان تخمدان این نیست که هر نفخ یا درد شکمی را نشانه سرطان بدانیم؛ بلکه مهم است تغییرات جدید و مداوم بدن نادیده گرفته نشوند.

نکته مهم: بیشتر موارد نفخ، درد لگن، یبوست یا تکرر ادرار ناشی از سرطان تخمدان نیستند. اگر این علائم برای شما جدید هستند، مرتب تکرار می‌شوند، ادامه پیدا می‌کنند یا شدت آن‌ها افزایش یافته است، بهتر است علت آن‌ها توسط پزشک بررسی شود.

مطالعه بیشتر: تمرکز این مقاله بر علائم مبهم سرطان تخمدان و زمان مراجعه به پزشک است. اگر می‌خواهید درباره خود بیماری، انواع سرطان تخمدان، مراحل، روش‌های درمان و پیش‌آگهی آن بیشتر بدانید، راهنمای جامع «سرطان تخمدان» در بای‌بای‌سرطان را مطالعه کنید.

مهم‌ترین علائم مبهمی که نباید نادیده گرفت

چند علامت هستند که در بیشترِ منابعِ پزشکی به‌عنوانِ نشانه‌های کلیدیِ اولیه‌ی سرطانِ تخمدان مطرح می‌شوند. نکته‌ی مشترکِ همه‌ی آن‌ها این است که به‌تنهایی نگران‌کننده نیستند، اما وقتی روزانه و بدونِ توضیحِ دیگری تکرار شوند، اهمیت پیدا می‌کنند.

• نفخِ مداوم: شکمی که هر روز و بدونِ ارتباط با غذا خاص، متورم و سنگین احساس می‌شود.
• درد لگن یا شکم: فشار یا دردی مبهم که بیشتر روزهای هفته حس می‌شود، نه فقط در دورانِ قاعدگی.
• احساسِ سیریِ زودرس: پُر شدنِ سریع پس از خوردنِ مقدارِ کم غذا، حتی با معده‌ی خالی.
• نیازِ مکرر به ادرار: رفتنِ بیش از حدِ معمول به توالت، بدونِ علائمِ عفونتِ ادراری.

طبقِ راهنمای ESMO، این علائم می‌توانند شاملِ از دست دادنِ اشتها، درد و همچنین احساسِ سیری زودرس یا نفخ باشند. تفاوتِ اصلیِ این علائم با نفخِ معمولیِ گوارشی، تکرار و تداومِ روزانه‌ی آن‌هاست؛ نفخِ ناشی از غذا معمولاً پس از چند ساعت فروکش می‌کند، اما نفخِ مرتبط با تخمدان اغلب هر روز و به‌طورِ پیوسته حضور دارد.

برای درکِ بهترِ این تفاوت، یک مثالِ ساده کمک‌کننده است: فرض کن پس از یک وعده‌ی غذایی سنگین یا پرنمک، شکمت متورم می‌شود؛ این نفخ معمولاً تا صبحِ روزِ بعد از بین می‌رود. اما اگر هر روز، صرفِ‌نظر از نوعِ غذا، همان احساسِ تورم و فشار برگردد و حتی لباس‌هایت را هم تنگ‌تر کند، این الگوی متفاوتی است که باید بررسی شود. همین منطق برای درد لگن هم صادق است: دردی که فقط چند روزِ خاص در ماه (مثلاً حوالیِ قاعدگی) می‌آید، با دردی که هر هفته و بدونِ الگوی مشخص تکرار می‌شود، از نظرِ بالینی تفاوتِ اساسی دارند.

سیریِ زودرس نیز علامتی است که خیلی از زنان به اشتباه آن را به «کاهشِ اشتها به دلیلِ استرس» یا «مشکلاتِ گوارشیِ عادی» نسبت می‌دهند. اما وقتی این احساس، حتی با نیمی از وعده‌ی غذاییِ معمولی رخ می‌دهد و هفته به هفته کمتر نمی‌شود، ارزشِ توجهِ جدی‌تری دارد. به همین ترتیب، نیازِ مکرر به ادرار در غیابِ علائمِ سوزش یا تکررِ ادراریِ همراه با عفونت، می‌تواند نشانه‌ی فشارِ فیزیکیِ یک توده بر مثانه باشد؛ فشاری که آزمایشِ ادرار به‌تنهایی آن را نشان نمی‌دهد.

چه زمانی تکرار علائم اهمیت پیدا می‌کند؟ اگر نفخ مداوم، درد شکم یا لگن، سیری زودرس یا تکرر و فوریت ادرار برای شما جدید است و به‌طور مکرر رخ می‌دهد ــ برای مثال بیش از حدود ۱۲ بار در ماه ــ یا شدت و دفعات آن نسبت به گذشته افزایش یافته است، بهتر است برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید. وجود این علائم به معنی ابتلا به سرطان تخمدان نیست و بسیاری از بیماری‌های خوش‌خیم نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند.

سایر نشانه‌های کمتر شایع اما قابل توجه

در کنارِ چهار علامتِ اصلیِ بالا، مجموعه‌ای از نشانه‌های دیگر نیز گزارش شده‌اند که اهمیتِ کمتری در تشخیصِ اولیه ندارند، اما اغلب کمتر به سرطانِ تخمدان نسبت داده می‌شوند و همین باعث می‌شود دیرتر جدی گرفته شوند.

• خستگیِ مفرط و بی‌دلیل که با استراحت هم برطرف نمی‌شود.
• تغییر در عادتِ اجابتِ مزاج، مثلِ یبوستِ جدید یا اسهالِ تکرارشونده.
• کاهشِ وزنِ بی‌دلیل، بدونِ تغییرِ رژیمِ غذایی یا ورزش.
• درد یا ناراحتی هنگامِ رابطهٔ جنسی.
• تهوع یا استفراغِ خفیف و مکرر.
• کمردرد: کمردرد جدید یا مداوم می‌تواند در کنار سایر علائم گزارش شود، هرچند بسیار شایع است و به‌تنهایی نشانه اختصاصی سرطان تخمدان محسوب نمی‌شود.
• تغییر در قاعدگی: برخی افراد ممکن است تغییراتی مانند خونریزی بیشتر یا نامنظم‌تر از حالت معمول را تجربه کنند. این تغییرات دلایل بسیار متفاوتی دارند و در صورت جدید یا غیرعادی بودن باید با پزشک مطرح شوند.

بر اساسِ همان راهنمای ESMO برای بیماران، علائمِ سرطانِ تخمدان می‌تواند شاملِ تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست، خستگی، از دست دادنِ اشتها و درد باشد. نکتهٔ مهم این است که هیچ‌کدام از این علائم به‌تنهایی مشخص‌کننده‌ی سرطان نیستند؛ آن‌ها فقط زمانی اهمیت پیدا می‌کنند که در کنارِ هم و به‌طورِ مستمر ظاهر شوند، یا با علائمِ لگنی و گوارشیِ ذکرشده در بخشِ قبل همراه باشند.

خستگیِ مفرط، برای مثال، یکی از سردرگم‌کننده‌ترین علائم است؛ چون تقریباً همه در دوره‌هایی از زندگی احساسِ خستگیِ زیاد دارند. اما خستگیی که با نفخ، درد لگن و بی‌اشتهایی همراه می‌شود و روز به روز بدتر می‌شود، الگویی متفاوت از خستگیِ معمولیِ ناشیِ از کم‌خوابی یا استرس دارد. این نوع خستگی معمولاً با خواب یا استراحتِ آخرِ هفته بهبود نمی‌یابد و حتی می‌تواند در انجامِ کارهای روزمره‌ی ساده هم اختلال ایجاد کند.

تغییرِ عادتِ اجابتِ مزاج نیز نمونه‌ی خوبی از علائمی است که معمولاً به مشکلاتِ گوارشیِ رایج نسبت داده می‌شود. یبوستِ جدید که چند هفته طول بکشد، یا نوسانِ ناگهانی بینِ یبوست و اسهال بدونِ تغییرِ رژیمِ غذایی، می‌تواند به دلیلِ فشارِ فیزیکیِ یک توده‌ی در حالِ رشد بر روده باشد. کاهشِ وزنِ بی‌دلیل هم علامتی است که هرگز نباید نادیده گرفته شود—صرفِ‌نظر از اینکه با علائمِ دیگر همراه باشد یا نه—چون بدن به‌ندرت بدونِ دلیلِ مشخص وزن از دست می‌دهد.

درد هنگامِ رابطه‌ی جنسی (که در اصطلاحِ پزشکی «دیس‌پارونی» نام دارد) نیز گاهی از سرِ خجالت یا عدمِ آگاهی نادیده گرفته می‌شود، در حالی‌که می‌تواند نشانه‌ای از فشارِ فیزیکیِ ناحیه‌ی لگن باشد. اگر این درد جدید است و بیش از چند هفته تکرار می‌شود، باید حتماً در کنارِ سایرِ علائم به پزشک گفته شود، نه به‌عنوانِ موضوعی جدا و کم‌اهمیت.

آیا داشتن این علائم یعنی سرطان تخمدان داریم؟

خیر. داشتن نفخ، درد شکم یا لگن، یبوست، سیری زودرس یا تکرر ادرار به‌تنهایی به معنی ابتلا به سرطان تخمدان نیست. این علائم بسیار شایع هستند و می‌توانند در بسیاری از مشکلات خوش‌خیم گوارشی، ادراری و بیماری‌های زنان نیز دیده شوند.

آنچه اهمیت بیشتری دارد، الگوی ایجاد علائم است. پزشک معمولاً بررسی می‌کند که آیا علامت برای فرد جدید است، چند بار تکرار می‌شود، چه مدت ادامه داشته، آیا نسبت به گذشته شدیدتر شده و آیا چند علامت به‌طور هم‌زمان وجود دارند یا خیر.

سن، سابقه پزشکی، سابقه خانوادگی و نتیجه معاینه نیز در تصمیم‌گیری پزشک اهمیت دارند. بنابراین نمی‌توان فقط بر اساس وجود یک یا چند علامت، سرطان تخمدان را تشخیص داد یا رد کرد.

اگر تغییری در وضعیت طبیعی بدن شما ایجاد شده که مرتب تکرار می‌شود یا برطرف نمی‌شود، بهتر است به‌جای خودتشخیصی یا نگرانی طولانی‌مدت، علت آن توسط پزشک بررسی شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

وجود گاه‌به‌گاه نفخ، درد شکم یا تغییر در اجابت مزاج معمولاً به معنی وجود یک بیماری جدی نیست. آنچه اهمیت بیشتری دارد، جدید بودن، تکرار، ماندگاری یا افزایش شدت علائم نسبت به وضعیت طبیعی بدن شماست.

اگر علائمی مانند نفخ مداوم، درد شکم یا لگن، سیری زودرس، کاهش اشتها یا تکرر و فوریت ادرار مرتب تکرار می‌شوند ــ برای مثال بیش از حدود ۱۲ بار در ماه ــ بهتر است برای بررسی علت با پزشک مشورت کنید.

همچنین اگر علائمی که قبلاً نداشته‌اید به‌تازگی ایجاد شده‌اند، به‌مرور شدیدتر می‌شوند یا با علائم دیگری مانند کاهش وزن ناخواسته همراه شده‌اند، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در افراد ۵۰ ساله و بالاتر، شروع جدید علائمی شبیه سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)، به‌ویژه نفخ و تغییرات گوارشی، نیز ارزش بررسی پزشکی دارد؛ زیرا شروع IBS برای اولین بار در این سن کمتر معمول است و ممکن است پزشک بررسی علل دیگری را لازم بداند.

البته هیچ‌کدام از این موارد به‌تنهایی نشان‌دهنده سرطان تخمدان نیستند. پزشک مجموعه علائم، مدت و دفعات آن‌ها، سابقه شخصی و خانوادگی و یافته‌های معاینه را برای تصمیم‌گیری درباره آزمایش‌ها یا تصویربرداری‌های احتمالی در نظر می‌گیرد.

اهمیت شرح حال دقیق به پزشک

یکی از مهم‌ترین عواملی که به سرعت و دقتِ تشخیص کمک می‌کند، نحوه‌ی توضیحِ علائم توسطِ خودِ بیمار است. پزشک در ویزیتِ چند دقیقه‌ای نمی‌تواند ماه‌ها تجربه‌ی بیمار را از صفر بازسازی کند، مگر اینکه بیمار اطلاعاتِ منظم و دقیقی ارائه دهد.

توصیه می‌شود پیش از مراجعه، یک «دفترچهٔ ثبتِ علائم» تهیه شود که در آن هر روز، نوعِ علامت، شدتِ آن (مثلاً از ۱ تا ۱۰)، زمانِ شروع و هر عاملی که آن را بهتر یا بدتر می‌کند، یادداشت شود. این دفترچه به‌ویژه برایِ علائمی مثلِ نفخ یا درد لگن که نوسان دارند، بسیار مفید است، چون پزشک می‌تواند الگوی زمانیِ دقیقی از آن استخراج کند.

برای مثال، به‌جایِ گفتنِ کلیِ «شکمم اذیت می‌کند»، یادداشتی مثلِ «سه‌شنبه، نفخِ شدید بعد از ظهر، شدتِ ۷ از ۱۰، حدودِ سه ساعت طول کشید، با فشارِ دستی کمی بهتر شد» به پزشک اطلاعاتِ بسیار دقیق‌تری می‌دهد. این سطح از جزئیات باعث می‌شود پزشک بتواند سریع‌تر بینِ علتِ گوارشیِ ساده و نگرانیِ جدی‌تر تمایز بگذارد، و در نتیجه، مسیرِ درخواستِ آزمایش یا تصویربرداریِ مناسب را زودتر آغاز کند.

• تاریخِ شروعِ هر علامت را دقیق بنویس، نه تقریبی.
• شدتِ علامت را با یک عددِ ثابت (مثلاً از ۱ تا ۱۰) رتبه‌بندی کن.
• ارتباطِ علامت با غذا، فعالیت یا دورهٔ قاعدگی را ثبت کن.
• هر دارو یا مکملی که مصرف می‌کنی را نیز یادداشت کن.

یک نکته‌ی عملیِ دیگر این است که در روزِ ویزیت، فهرستی از سؤال‌های خودت را هم از قبل بنویسی—مثلِ «آیا این علائم می‌تواند به سرطانِ تخمدان ربط داشته باشد؟» یا «چه آزمایشی برایِ رد کردنِ این احتمال لازم است؟». این کار باعث می‌شود در فضایِ محدودِ زمانِ ویزیت، مهم‌ترین نگرانی‌هایت فراموش نشوند و پاسخِ روشنی از پزشک بگیری.

طبقِ توصیهٔ کلینیک مایو در مقالهٔ «سرطانِ معده: تشخیص و درمان»، ارتباطِ مداوم با تیمِ درمانی و اطلاع‌رسانیِ شفافِ علائم و نگرانی‌ها به پزشک، نقشِ کلیدی در روندِ تشخیص و پیگیریِ درمان دارد. همین اصل برایِ سرطانِ تخمدان هم کاملاً صادق است؛ ارتباطِ باز و بدونِ کم‌گویی با پزشک، مسیرِ تشخیص را کوتاه‌تر می‌کند.

روش‌های تشخیصی پس از بروز علائم مشکوک

وقتی علائمِ مبهم به‌اندازهٔ کافی جدی و مستمر باشند، پزشک معمولاً چند مرحلهٔ تشخیصی را به‌ترتیب پیش می‌گیرد. این مراحل از ساده‌ترین و کم‌تهاجمی‌ترین روش شروع می‌شود و در صورتِ نیاز، به بررسی‌های تخصصی‌تر می‌رسد.

این مراحل برای همه افراد به یک شکل یا ترتیب انجام نمی‌شوند. پزشک بر اساس سن، نوع و مدت علائم، یافته‌های معاینه و نتایج بررسی‌های اولیه مشخص می‌کند چه آزمایش یا تصویربرداری دیگری لازم است.

همچنین مشاهده یک توده در سونوگرافی یا بالا بودن CA-125 به‌تنهایی به معنی سرطان تخمدان نیست. نتیجه هر بررسی باید در کنار سایر اطلاعات بالینی تفسیر شود.

معاینهٔ فیزیکی معمولاً نقطهٔ شروع است؛ پزشک با فشارِ دستی روی ناحیهٔ شکم و لگن، به دنبالِ توده یا حساسیتِ غیرِعادی می‌گردد. این معاینه ساده و سریع است، اما ارزشِ زیادی دارد، چون در بسیاری از موارد، همین معاینه‌ی اولیه است که پزشک را به سمتِ درخواستِ بررسی‌های تخصصی‌تر هدایت می‌کند. اگر موردِ مشکوکی یافت شود، سونوگرافی—معمولاً از نوعِ واژینال چون تصویرِ دقیق‌تری از تخمدان‌ها می‌دهد—مرحلهٔ بعدی است.

سونوگرافیِ واژینال روشی نسبتاً سریع و بدونِ درد است که در آن یک پروب کوچک برای گرفتنِ تصویرِ دقیق از تخمدان‌ها و رحم استفاده می‌شود. این روش می‌تواند اندازه، شکل و بافتِ داخلیِ هرگونه کیست یا توده را نشان دهد و به پزشک کمک می‌کند تشخیص دهد که آیا یافته احتمالاً خوش‌خیم است یا نیاز به بررسیِ بیشتر دارد.

آزمایشِ خونِ CA-125 یک نشانگرِ تومورال است که سطحِ آن در برخی از انواعِ سرطانِ تخمدان بالا می‌رود؛ اما این آزمایش به‌تنهایی برای تشخیصِ قطعی کافی نیست، چون در شرایطِ خوش‌خیمِ دیگری مثلِ اندومتریوز یا حتی دورانِ قاعدگی هم می‌تواند افزایش یابد. به همین دلیل، نتیجهٔ این آزمایش همیشه در کنارِ سایرِ یافته‌ها تفسیر می‌شود. در صورتِ لزوم، سی‌تی‌اسکن یا MRI برای بررسیِ دقیق‌ترِ محدودهٔ توده و احتمالِ گسترشِ آن به بافت‌های اطراف انجام می‌شود.

در برخی موارد، پزشک ممکن است بر اساسِ نتایجِ این آزمایش‌ها، نمونه‌برداری (بیوپسی) یا جراحیِ تشخیصی-درمانی را نیز پیشنهاد دهد. هدفِ نهایی، رسیدن به یک تشخیصِ دقیق و قابلِ اعتماد است، نه صرفاً یک عددِ آزمایشگاهی یا یک تصویرِ مبهم. به همین دلیل، بیمار باید بداند که مسیرِ تشخیص ممکن است چند هفته طول بکشد و این تأخیرِ منطقی، بخشی طبیعی از دقتِ تشخیصی است، نه غفلت از سویِ پزشک.

نکتهٔ مهم: هیچ‌کدام از این آزمایش‌ها به‌تنهایی تشخیصِ قطعی نمی‌دهد؛ تصمیمِ نهایی معمولاً بر اساسِ مجموعهٔ یافته‌ها و گاه با نمونه‌برداری (بیوپسی) گرفته می‌شود.

آیا CA-125 یا سونوگرافی سرطان تخمدان را زود تشخیص می‌دهند؟

آزمایش خون CA-125 و سونوگرافی واژینال می‌توانند در بررسی فردی که علائم یا یافته‌های مشکوک دارد مفید باشند، اما نباید آن‌ها را با یک «آزمایش قطعی برای غربالگری سرطان تخمدان» اشتباه گرفت.

CA-125 پروتئینی است که مقدار آن در خون برخی از مبتلایان به سرطان تخمدان افزایش پیدا می‌کند؛ بااین‌حال، بالا بودن CA-125 اختصاصی سرطان نیست و بعضی شرایط غیرسرطانی نیز می‌توانند باعث افزایش آن شوند. از طرف دیگر، طبیعی بودن CA-125 نیز به‌تنهایی نمی‌تواند وجود سرطان تخمدان را در همه افراد رد کند.

سونوگرافی واژینال نیز به پزشک امکان می‌دهد تخمدان‌ها را بررسی کند و ویژگی‌های یک کیست یا توده احتمالی را ببیند. بااین‌حال، مشاهده توده در سونوگرافی به معنی سرطانی بودن آن نیست و ممکن است برای مشخص شدن ماهیت یافته، بررسی‌های دیگری لازم باشد.

نکته مهم این است که در زنان بدون علامت و با خطر متوسط، استفاده روتین از CA-125 و سونوگرافی واژینال به‌عنوان روش غربالگری سرطان تخمدان، کاهش مرگ‌ومیر ناشی از این سرطان را نشان نداده است. بنابراین انجام این بررسی‌ها باید بر اساس شرایط فرد و نظر پزشک باشد.

تفاوت مهم: استفاده از CA-125 یا سونوگرافی برای بررسی یک فرد دارای علائم با «غربالگری روتین زنان بدون علامت» یکسان نیست.

نقش سابقه خانوادگی و عوامل خطر در ارزیابی علائم

سابقه شخصی و خانوادگی می‌تواند در نحوه ارزیابی علائم مشکوک اهمیت داشته باشد. بعضی تغییرات ژنتیکی ارثی، به‌ویژه جهش‌های بیماری‌زای BRCA1 و BRCA2، با افزایش خطر ابتلا به سرطان تخمدان ارتباط دارند. سندرم لینچ نیز یکی دیگر از سندرم‌های ارثی است که می‌تواند خطر بعضی سرطان‌ها، از جمله سرطان تخمدان را افزایش دهد.

به همین دلیل، هنگام مراجعه به پزشک فقط درباره علائم فعلی صحبت نکنید. اگر در بستگان نزدیک شما مواردی از سرطان تخمدان، پستان یا برخی سرطان‌های مرتبط با سندرم‌های ارثی وجود داشته است، این سابقه را نیز مطرح کنید.

وجود سابقه خانوادگی به معنی ابتلای قطعی به سرطان نیست. همچنین سرطان تخمدان می‌تواند در افرادی ایجاد شود که سابقه خانوادگی شناخته‌شده‌ای ندارند. سابقه خانوادگی فقط یکی از اطلاعاتی است که پزشک در کنار سن، علائم، معاینه و سایر عوامل در نظر می‌گیرد.

اگر الگوی خانوادگی احتمال وجود یک سندرم ارثی سرطان را مطرح کند، پزشک ممکن است مشاوره ژنتیک و در صورت مناسب بودن، آزمایش ژنتیک را پیشنهاد کند.

چه اطلاعاتی از سابقه خانوادگی را به پزشک بگوییم؟

بهتر است نوع سرطان، نسبت فرد مبتلا با شما و در صورت امکان سن او هنگام تشخیص را بدانید. وجود چند مورد سرطان مرتبط در یک سمت خانواده یا ابتلا در سنین پایین‌تر از معمول می‌تواند هنگام ارزیابی خطر ارثی اهمیت بیشتری داشته باشد.

نکته: داشتن BRCA1، BRCA2 یا سندرم لینچ به معنی ابتلای حتمی به سرطان تخمدان نیست؛ این تغییرات ژنتیکی خطر ابتلا را افزایش می‌دهند و برنامه مراقبت باید متناسب با شرایط هر فرد تعیین شود.

چرا پیگیری علائم مبهم اهمیت دارد؟

شناخت علائم سرطان تخمدان به این معنی نیست که هر نفخ، درد لگن یا تغییر گوارشی را نشانه سرطان بدانیم. این علائم در بسیاری از بیماری‌های خوش‌خیم نیز دیده می‌شوند و در بیشتر موارد علت دیگری دارند. اهمیت موضوع زمانی بیشتر می‌شود که یک علامت جدید، مکرر، مداوم یا رو به تشدید باشد.

در چنین شرایطی، مراجعه به پزشک امکان بررسی علت علائم را فراهم می‌کند. اگر علت یک بیماری شایع و خوش‌خیم باشد، می‌توان درمان مناسب را آغاز کرد و اگر یافته‌ای نیازمند بررسی بیشتر باشد، مسیر تشخیصی مناسب ادامه پیدا می‌کند.

مرحله بیماری یکی از عوامل مهم مرتبط با پیش‌آگهی سرطان تخمدان است، اما نمی‌توان گفت چند روز یا چند هفته تأخیر در مراجعه الزاماً مرحله بیماری یا نتیجه درمان یک فرد را تغییر می‌دهد. سرعت رشد و رفتار سرطان در افراد مختلف یکسان نیست.

بنابراین بهترین رویکرد، توجه متعادل به تغییرات بدن است: نه نادیده گرفتن علائم مداوم و نه نتیجه‌گیری درباره سرطان پیش از ارزیابی پزشکی.

آیا زنان پرخطر باید غربالگری سرطان تخمدان انجام دهند؟

افرادی که سابقه خانوادگی قوی سرطان یا یک جهش ارثی مانند BRCA1 یا BRCA2 دارند، ممکن است به برنامه مراقبتی متفاوتی نسبت به افراد با خطر متوسط نیاز داشته باشند. بااین‌حال، در حال حاضر روش غربالگری سرطان تخمدان که ثابت شده باشد با انجام دوره‌ای آن مرگ‌ومیر ناشی از این سرطان کاهش پیدا می‌کند، در دسترس نیست.

به همین دلیل، در افراد پرخطر تمرکز فقط بر انجام دوره‌ای CA-125 یا سونوگرافی نیست. ارزیابی خطر، مشاوره ژنتیک و گفت‌وگو درباره گزینه‌های مناسب پایش یا کاهش خطر باید به‌صورت فردی و با متخصص انجام شود.

بنابراین اگر سابقه خانوادگی قوی سرطان تخمدان یا پستان دارید یا قبلاً یک جهش ژنتیکی مرتبط در خانواده شناسایی شده است، بهتر است درباره ارزیابی ژنتیکی و برنامه مراقبتی مناسب با پزشک مشورت کنید.

سؤالات متداول

کلام آخر

علائم مبهم سرطان تخمدان معمولاً اختصاصی نیستند؛ نفخ، درد شکم یا لگن، سیری زودرس، تغییر عادات دفع و تکرر ادرار می‌توانند دلایل بسیار شایع و خوش‌خیم دیگری نیز داشته باشند. بنابراین مشاهده یکی از این نشانه‌ها به‌تنهایی به معنی ابتلا به سرطان تخمدان نیست.

آنچه اهمیت بیشتری دارد، جدید بودن علامت، تکرار آن، ماندگاری و تغییر نسبت به وضعیت معمول بدن است. اگر علائم بدون علت مشخص مرتب تکرار می‌شوند، ادامه پیدا می‌کنند یا شدت آن‌ها افزایش یافته است، بهتر است به‌جای خودتشخیصی، برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.

همچنین به یاد داشته باشید که CA-125 یا سونوگرافی واژینال به‌تنهایی نمی‌توانند سرطان تخمدان را قطعی تأیید یا رد کنند. پزشک بر اساس علائم، معاینه، سابقه شخصی و خانوادگی و نتایج بررسی‌های لازم درباره مراحل بعدی تصمیم می‌گیرد.

اگر می‌خواهید درباره خود بیماری، انواع، مراحل و روش‌های درمان اطلاعات بیشتری داشته باشید، ادامه مطالعه را در مقاله جامع «سرطان تخمدان» در بای‌بای‌سرطان دنبال کنید.