پرتودرمانی برای زن باردار؛ آیا انجام آن ایمن است؟

تصور کنید یک زن باردار متوجه می‌شود به سرطان مبتلا شده و پزشکان پرتودرمانی را به عنوان یکی از درمان‌های اصلی پیشنهاد می‌کنند. آیا پرتودرمانی برای زن باردار امکان‌پذیر است؟ این پرسشی چالش‌برانگیز و پراسترس است که جان مادر و سلامت جنین را به طور همزمان در بر می‌گیرد. از یک سو، پرتودرمانی یکی از مؤثرترین روش‌های درمان سرطان است و می‌تواند برای نجات جان مادر ضروری باشد. از سوی دیگر، همه ما شنیده‌ایم که اشعه می‌تواند برای جنین مضر باشد.

در چنین شرایطی چه باید کرد؟ آیا می‌توان بین درمان مؤثر سرطان و حفظ سلامت جنین تعادل برقرار کرد؟ در این مقاله جامع، به جنبه‌های پرتودرمانی برای زن باردار در زمینه سرطان می‌پردازیم و بر پایه جدیدترین منابع علمی به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم. این مطالب به زبان ساده و آموزشی تهیه شده تا بیماران و خانواده‌های آنان بتوانند با آگاهی بیشتری تصمیم‌گیری کنند.

در ادامه، ابتدا توضیح خواهیم داد که پرتودرمانی چیست، چرا بارداری شرایط را پیچیده می‌کند، خطرات احتمالی برای جنین چه هستند، پزشکان در انواع سرطان‌ها چه تصمیماتی می‌گیرند، چگونه می‌توان خطرات را به حداقل رساند و چه مراقبت‌هایی قبل و بعد از پرتودرمانی در دوران بارداری لازم است. در پایان نیز با کلامی انگیزشی تأکید می‌کنیم که با وجود دشواری این مسیر، امید و حمایت وجود دارد و بسیاری از مادران باردار با موفقیت این مرحله را پشت سر گذاشته‌اند.

پرتودرمانی چیست و چگونه انجام می‌شود؟

پرتودرمانی یکی از ارکان اصلی درمان سرطان است. در این روش با استفاده از پرتوهای یونیزان (مانند اشعه X یا پرتوهای گاما) سلول‌های سرطانی را هدف قرار داده و تخریب می‌کنند. دستگاه پرتودرمانی که به آن شتاب‌دهنده خطی (LINAC) گفته می‌شود، پرتوهای پرانرژی را به‌صورت کاملاً دقیق به محل تومور می‌تاباند. هدف این است که دوز بالایی از اشعه به بافت سرطانی برسد و در عین حال بافت‌های سالم اطراف تا حد امکان از اشعه در امان بمانند.

برای دستیابی به این هدف، فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند پرتودرمانی سه‌بعدی هم‌شکل (3DCRT) و پرتودرمانی با شدت تعدیل‌شده (IMRT) به کار گرفته می‌شوند که پرتو را متناسب با شکل تومور قالب‌بندی می‌کنند. به زبان ساده، پرتودرمانی شبیه تیراندازی دقیقی است که تلاش می‌کند تیر (اشعه) فقط به هدف (سلول‌های سرطانی) برخورد کند و به اطراف آسیب کمتری برسد.

پرتودرمانی عموماً یک درمان موضعی است، به این معنی که فقط منطقه خاصی از بدن (محل تومور) را تحت تأثیر قرار می‌دهد، برخلاف شیمی‌درمانی که یک درمان سیستمیک (سراسری در کل بدن) است. برنامه درمان معمولاً طی چند جلسه انجام می‌شود (برای مثال ۵ روز در هفته به مدت چند هفته) تا مجموع دوز پرتوی مورد نیاز به تومور برسد. هر جلسه پرتودرمانی فقط چند دقیقه طول می‌کشد و بیمار در طی تابش هیچ دردی احساس نمی‌کند.

با وجود مزایای بسیار، پرتودرمانی می‌تواند عوارضی موضعی مانند قرمزی پوست یا خستگی ایجاد کند. اما نکته مهم اینجاست که در زنان باردار، مسئله فقط عوارض معمول پرتودرمانی نیست؛ بلکه نگرانی اصلی، تأثیر اشعه بر جنین در حال رشد است. در بخش‌های بعدی خواهیم دید چرا پرتودرمانی برای زن باردار پیچیده و نگران‌کننده می‌شود.

چرا پرتودرمانی برای زن باردار چالش‌برانگیز است؟

جنین در حال رشد به‌شدت نسبت به اشعه حساس است. پرتودرمانی از دوزهای بسیار بالاتری نسبت به تصویربرداری‌های تشخیصی (مثل عکس رادیولوژی ساده) استفاده می‌کند و می‌تواند به سرعت به سلول‌های در حال تقسیم آسیب برساند. جنین خصوصاً در ماه‌های اولیه بارداری سلول‌هایش به سرعت تقسیم می‌شوند و اندام‌های حیاتی‌اش در حال شکل‌گیری است؛ به همین دلیل پرتودرمانی در این دوره می‌تواند منجر به آسیب‌های جدی شود.

پرتودرمانی به ناحیه شکم یا لگن که نزدیک به جنین است در هر زمان از بارداری خطرناک تلقی می‌شود و می‌تواند باعث سقط جنین، نقص‌های مادرزادی یا اختلال در رشد جنین گردد. در نتیجه، پزشکان اصولاً سعی می‌کنند تا حد امکان در دوران بارداری از پرتودرمانی استفاده نکنند.

طبق دستورالعمل‌های پزشکی، پرتودرمانی برای زن باردار فقط زمانی در نظر گرفته می‌شود که واقعاً چاره دیگری وجود نداشته باشد و آن هم در صورتی که محل درمان تا حد کافی از رحم فاصله داشته باشد. سازمان‌های تخصصی سرطان‌شناسی توصیه می‌کنند که پرتودرمانی، صرف‌نظر از اینکه کدام قسمت بدن را هدف قرار می‌دهد، تا حد امکان به پس از زایمان موکول شود مگر آنکه نیاز فوری وجود داشته باشد و تابش به ناحیه‌ای دور از جنین محدود گردد.

به عبارت دیگر، اگر مادر باردار به سرطان مبتلا شود، پزشکان ابتدا به دنبال روش‌های جایگزین (مثل جراحی یا شیمی‌درمانی) در دوران بارداری هستند و پرتودرمانی را به پس از تولد نوزاد موکول می‌کنند. تنها در شرایطی که سرطان بسیار تهاجمی باشد و تأخیر در پرتودرمانی حیات مادر را به خطر اندازد، ممکن است به‌عنوان استثنا پرتودرمانی در بارداری انجام شود که آن هم مستلزم تمهیدات محافظتی شدید است.

دلیل این احتیاط‌ها روشن است: دوزهای بالای اشعه که برای کشتن سلول‌های سرطانی به کار می‌روند، می‌توانند بر سلول‌های سالم جنین نیز اثرات مخربی بگذارند. این اثرات بسته به سن بارداری و میزان دوز متفاوت‌اند و می‌توانند از سقط زودهنگام گرفته تا ناهنجاری‌های مادرزادی و حتی افزایش احتمال سرطان در دوران کودکی را شامل شوند. در بخش بعدی به تفصیل این خطرات را بررسی خواهیم کرد تا مشخص شود چرا پرتودرمانی در دوران بارداری تصمیمی آسان نیست.

خطرات پرتودرمانی برای زن باردار و جنین

پرتودرمانی زمانی که یک زن باردار باشد می‌تواند دو دسته اثر بر جای بگذارد: اثرات قطعی (مستقیم) بر روی جنین که در اثر رسیدن دوزهای نسبتاً بالا ایجاد می‌شوند و اثرات احتمالی (تصادفی) که حتی با دوزهای پایین هم ممکن است رخ دهند و عمدتاً به صورت افزایش ریسک سرطان در آینده ظاهر می‌شوند. میزان و نوع این خطرات به سن بارداری (مرحله رشد جنین) و مقدار دوز اشعه‌ای که به جنین می‌رسد بستگی دارد. در ادامه، اثرات بالقوه پرتودرمانی بر جنین را بر اساس مراحل سه‌ماهه بارداری مرور می‌کنیم:

• دو هفته اول پس از لقاح (مرحله پیش‌لانه‌گزینی):

این مرحله “قانون همه یا هیچ” دارد. اگر در این زمان جنین در معرض مقدار نسبتاً بالایی اشعه قرار گیرد (حدود ۰٫۱ گری یا بیشتر)، ممکن است جنین به کلی از بین برود و سقط خیلی زودهنگام (حتی قبل از اینکه مادر متوجه بارداری شود) رخ دهد. در واقع یا جنین آنقدر آسیب می‌بیند که توان ادامه رشد ندارد (و سقط اتفاق می‌افتد) یا اگر جان سالم به در ببرد، معمولاً آسیب جدی‌ای نشان نمی‌دهد.

به همین دلیل است که بسیاری از زنان حتی متوجه چنین سقط‌های بسیار زودرسی نمی‌شوند. هرچند لازم به ذکر است پرتودرمانی معمولاً در این بازه زمانی اصلاً انجام نمی‌شود، زیرا اولاً ممکن است مادر هنوز از بارداری مطلع نباشد و ثانیاً به محض آگاهی، پزشکان از پرتودرمانی پرهیز خواهند کرد.

• هفته‌های ۲ تا ۸ بارداری (دوران اندام‌زایی یا ارگانوژنز، معادل اواخر ماه اول تا پایان ماه دوم):

این دوره‌ای است که اندام‌های اصلی جنین در حال شکل‌گیری هستند. در معرض اشعه قرار گرفتن جنین در این زمان می‌تواند منجر به ناهنجاری‌های مادرزادی و بدشکلی اندام‌ها شود. به‌خصوص تشکیل سیستم عصبی مرکزی و قلب بسیار حساس است. مطالعات نشان می‌دهد دریافت دوزهایی بالاتر از حدود ۰٫۱ گری (معادل ۱۰۰ میلی‌گری) در این مرحله می‌تواند خطر ایجاد نقایص ساختاری را افزایش دهد.

اگر دوز به حدود ۰٫۵ گری (۵۰۰ میلی‌گری) یا بیشتر برسد، احتمال تأخیر رشد جنین و میکروسفالی (کوچکی غیرطبیعی سر) به شکل قابل توجهی بالا می‌رود. به زبان ساده، در این سه‌ماهه نخست هر مقدار اشعه بیش از حد آستانه می‌تواند باعث شکل‌گیری غیرطبیعی ارگان‌ها یا مشکلات اساسی در رشد فیزیکی جنین شود.

• هفته‌های ۸ تا ۱۵ بارداری (اواخر سه‌ماهه اول):

این بازه زمانی نقش حیاتی در تکامل مغز و سیستم عصبی دارد. قرارگیری جنین در معرض پرتودرمانی در این دوره می‌تواند علاوه بر میکروسفالی، اختلال در تکامل مغز و کاهش توانایی‌های شناختی را به دنبال داشته باشد. تحقیقات نشان داده‌اند دوزهای بالاتر از حدود ۰٫۳ گری در این بازه می‌تواند منجر به کاهش بهره هوشی و مشکلات یادگیری در آینده شود. حتی دوزهای بین ۰٫۱ تا ۰٫۵ گری احتمال آسیب مغزی خفیف را به میزان چند درصد افزایش می‌دهند.

به‌طور میانگین برآورد شده که به‌ازای هر ۱ گری اشعه اضافی در این دوره، ممکن است ده‌ها واحد از ضریب هوشی کودک کاسته شود. بنابراین سه‌ماهه اول به‌خصوص از نظر خطر آسیب مغزی و ذهنی بسیار حساس است.

• سه‌ماهه دوم بارداری (هفته １６ تا ۲۵):

با ورود به سه‌ماهه دوم، جنین تا حدی مقاوم‌تر می‌شود و بسیاری از اندام‌ها شکل گرفته‌اند. خطر نقایص مادرزادی عمده کمتر از سه‌ماهه اول است. با این حال هنوز ریسک اختلال رشد جسمی و ذهنی به صورت محدود وجود دارد، به‌ویژه اگر جنین در معرض دوزهای نسبتاً بالا قرار گیرد. در برخی گزارش‌های تاریخی (مثلاً مطالعات بازماندگان بمباران اتمی)، حتی در دوزهای کمتر از ۰٫۵ گری نیز مواردی از تولد نوزادان با دور سر کوچکتر یا وزن پایین‌تر مشاهده شده است.

احتمال مشکلات شناختی در سه‌ماهه دوم خیلی کمتر از سه‌ماهه اول است (مثلاً در یک مطالعه فقط حدود ۲٪ در دوزهای زیر ۰٫۵ گری)، اما این احتمال صفر نیست. همچنین خطر ایجاد آب‌مروارید در چشم جنین یا آسیب به غدد جنسی جنین (که می‌تواند در آینده روی باروری کودک اثر بگذارد) در صورت تابش به این اندام‌ها مطرح شده، هرچند این موارد با دوزهای خیلی بالا محتمل‌تر است.

• سه‌ماهه سوم بارداری (هفته ۲۶ تا زمان زایمان):

در اواخر بارداری اغلب اندام‌های جنین کامل شده‌اند و رشد عمدتاً در اندازه و وزن است. خطر بروز نقایص مادرزادی جدید در سه‌ماهه سوم بسیار پایین است. با این حال، پرتودرمانی در این دوره همچنان می‌تواند موجب تاخیر رشد یا کاهش وزن هنگام تولد شود و بسته به دوز دریافتی، احتمال اثر روی تکامل مغز هنوز وجود دارد (اگرچه کمتر از سه‌ماهه‌های قبل).

به طور کلی اگر جنین در اواخر بارداری در معرض دوزهای پایین قرار گیرد، انتظار نمی‌رود دچار ناهنجاری ساختمانی یا عقب‌ماندگی ذهنی قابل توجهی شود. اما تابش دوزهای بالا در نزدیکی ترم می‌تواند منجر به زایمان زودرس یا مشکلات جفت نیز بشود. خوشبختانه در عمل، پزشکان نهایت تلاش خود را می‌کنند که تا این مرحله از بارداری هیچ پرتودرمانی روی جنین انجام نشود یا اگر هم انجام شود، دوز آن بسیار ناچیز باشد.

علاوه بر اثرات مستقیم فوق که وابسته به عبور از آستانه دوز مشخصی هستند، اثرات احتمالی یا تصادفی پرتودرمانی نیز وجود دارند که حتی در دوزهای کم ممکن است رخ دهند. مهم‌ترین آن‌ها افزایش ریسک سرطان در دوران کودکی و بزرگسالی فردی است که در رحم در معرض اشعه قرار گرفته است. به بیان دیگر، حتی اگر پرتودرمانی به جنین آسیب آشکاری نزند، همان پرتو می‌تواند سال‌ها بعد خطر ابتلا به سرطان‌هایی نظیر لوسمی (سرطان خون) یا تومورهای دیگر را در کودک بالا ببرد.

این یک احتمال آماری است و به میزان دوز بستگی دارد: هر چه جنین دوز بیشتری بگیرد، احتمال بروز سرطان در آینده کمی بالاتر می‌رود. برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند حتی دوزهای خیلی پایین (مثلاً معادل چند عکس رادیولوژی) اگر در رحم دریافت شوند می‌توانند احتمال لوسمی کودکی را اندکی بالا ببرند. البته باید توجه داشت که این افزایش خطر به صورت درصدی است و به این معنا نیست که هر نوزادی که در رحم اشعه ببیند حتماً دچار سرطان می‌شود؛ بلکه مثلاً اگر خطر پایه یک در چند هزار بوده باشد، ممکن است اندکی بیشتر شود.

جمع‌بندی این بخش:

پرتودرمانی برای زن باردار می‌تواند طیفی از آثار منفی بر جنین داشته باشد که شدیدترین آن در اوایل بارداری (سقط یا ناهنجاری‌های بزرگ) و خفیف‌ترین آن در اواخر بارداری است. به طور کلی، جامعه علمی یک حد آستانه تقریبی معین کرده‌است: اگر کل دوزی که به جنین می‌رسد کمتر از ۰٫۱ گری (۱۰۰ میلی‌گری) باشد، احتمال بروز اثرات تعیین‌کننده بسیار ناچیز است. اما عبور از این حد با افزایش ریسک همراه است، به‌طوری‌که در دوزهای بالاتر از ۰٫۵ گری قطعا انتظار عوارض جدی داریم.

این ارقام به پزشکان کمک می‌کند که تصمیم بگیرند آیا پرتودرمانی در بارداری ارزش ریسک را دارد یا خیر و اگر بله، چگونه آن را طوری انجام دهند که جنین تا حد امکان کمتر از این حدود دوز دریافت کند. در بخش‌های بعد خواهیم دید که در عمل، پزشکان بسته به نوع سرطان و سن بارداری چه رویکردی در پیش می‌گیرند.

تصمیم‌گیری درباره پرتودرمانی برای زن باردار در انواع سرطان‌ها

اینکه آیا پرتودرمانی برای زن باردار انجام شود یا خیر، تا حد زیادی به نوع سرطان، محل آن و سن بارداری بستگی دارد. پزشکان یک تیم چندتخصصی شامل متخصص انکولوژی، رادیوتراپی، متخصص زنان و زایمان (خصوصاً فوق تخصص طب مادر و جنین) و نوزادان تشکیل می‌دهند تا بهترین تصمیم را بگیرند. اصل کلی همانطور که گفتیم این است که اگر امکانش باشد، پرتودرمانی به تعویق بیفتد تا زمانی که نوزاد متولد شود.

زیرا معمولاً پرتودرمانی درمانی فوری نیست که نتوان صبر کرد؛ مثلا در بسیاری از سرطان‌ها (مثل سرطان پستان)، پرتودرمانی به عنوان درمان تکمیلی بعد از جراحی استفاده می‌شود و می‌توان چند ماه آن را به تأخیر انداخت. تحقیقات نشان داده‌اند که به تعویق انداختن کوتاه‌مدت پرتودرمانی (مثلاً تا پس از زایمان) در اغلب موارد تأثیر منفی چشمگیری بر نتیجه درمان سرطان مادر ندارد.

به نقل از سایت American Cancer Society: از آن‌جا که بارداری می‌تواند تشخیص سرطان را دشوار کند، پزشکان معمولاً از تصویربرداری خاص و پرتودرمانی در مراحل اولیه بارداری اجتناب می‌کنند تا حد ممکن بدن جنین را از تابش خارج نگه دارند.

به بیان دیگر، اولویت دادن به سلامت جنین با تأخیر انداختن پرتودرمانی معمولاً باعث نمی‌شود شانس درمان قطعی سرطان مادر به طور خطرناک کاهش یابد، به‌خصوص اگر سرطان در مرحله خیلی پیشرفته نباشد. در این مدت، سایر روش‌ها مانند جراحی یا شیمی‌درمانی (در سه‌ماهه دوم و سوم) می‌توانند کنترل موقت سرطان را به عهده بگیرند تا پرتودرمانی با خیال آسوده‌تری پس از تولد نوزاد انجام شود.

بیایید با مثال‌های مشخص‌تری موضوع را روشن کنیم:

• سرطان‌های ناحیه سینه، سر و گردن یا لنفوم‌های بالای دیافراگم: اینها سرطان‌هایی هستند که در نیمه بالایی بدن قرار دارند و نسبت به رحم فاصله بیشتری دارند. در چنین مواردی، چنانچه وضعیت سرطان طوری باشد که نتوان پرتودرمانی را کاملاً تا پس از زایمان عقب انداخت، ممکن است با احتیاطات ویژه پرتودرمانی در دوران بارداری انجام شود. گزارش‌هایی وجود دارد که زنان باردار مبتلا به سرطان پستان یا لنفوم، تحت پرتودرمانی ناحیه سینه در سه‌ماهه دوم بارداری قرار گرفته‌اند و با استفاده از محافظ‌های سربی مناسب، توانسته‌اند نوزادان سالم و بدون نقص مادرزادی به دنیا بیاورند. به عبارت دیگر، در سرطان‌هایی مانند پستان که پرتودرمانی آنها به شکم و لگن تابش مستقیم ندارد، اگر خیلی ضروری باشد می‌توان پرتودرمانی را با محافظت انجام داد. البته پزشکان تلاش می‌کنند این کار را در زمانی از بارداری انجام دهند که uterus (رحم) هنوز خیلی بزرگ نشده و دورتر از میدان تابش قرار دارد. برای مثال اوایل سه‌ماهه دوم ممکن است بهترین زمان نسبی باشد چون از سه‌ماهه اول (دوران پرخطر برای تشکیل اندام‌ها) عبور کرده‌اند و هنوز رحم به قدری بزرگ نشده که به قفسه سینه نزدیک باشد. در هر صورت، این تصمیم بسیار حساس است و باید پس از محاسبات دقیق دوز دریافتی جنین و با رضایت آگاهانه مادر انجام شود. تجربه‌های موفقی که ذکر شد با حضور تیم مجرب و به‌کارگیری نهایت حفاظت ممکن بوده است.
• سرطان‌های لگن و شکم (مانند سرطان دهانه رحم، رحم یا تخمدان در مراحل پیشرفته): پرتودرمانی در این نواحی عملاً به معنای تاباندن اشعه مستقیم به خود جنین است. چنین پرتودرمانی در دوران بارداری تقریباً همیشه منجر به از دست رفتن بارداری می‌شود. دوز لازم برای درمان سرطان‌های لگنی (مثلاً برای درمان استاندارد سرطان دهانه رحم) آنقدر بالاست که حتی با هر میزان محافظت، جنین در معرض مرگ یا عوارض بسیار شدید قرار می‌گیرد. گزارش شده که در صورت انجام پرتودرمانی لگنی در بارداری، معمولاً طی ۳ تا ۶ هفته جنین به صورت خودبه‌خودی سقط می‌شود یا آسیب غیرقابل برگشت می‌بیند. بنابراین در مواجهه با سرطان‌های این ناحیه، اگر مادر تمایل به حفظ بارداری داشته باشد پزشکان ناچارند روش‌های درمانی استاندارد را تغییر دهند. در مراحل اولیه برخی سرطان‌های زنان (مثل دهانه رحم) گاهی می‌توان درمان قطعی را تا زمان تولد به تأخیر انداخت و در طول بارداری فقط بیمار را تحت نظر گرفت یا از شیمی‌درمانی ملایم به عنوان پل استفاده کرد. اما در موارد پیشرفته‌تر، متأسفانه ممکن است برای حفظ جان مادر پایان دادن به بارداری تنها راه باشد تا بتوان درمان کامل (از جمله پرتودرمانی) را فوراً آغاز کرد. این تصمیم بسیار دشواری است و پزشکان آن را ساده پیشنهاد نمی‌کنند، اما اگر سرطان تهاجمی باشد و ادامه بارداری فرصت درمان را از بین ببرد، چاره‌ای جز این انتخاب دردناک باقی نمی‌ماند. خوشبختانه چنین شرایط حادی نادر است.
• سایر سرطان‌ها و موقعیت‌های خاص: هر سرطان در بارداری داستان خود را دارد. مثلاً برای تومورهای مغزی ممکن است پرتودرمانی به شکل ویژه‌ای مثل رادیوسرجری استریوتاکتیک انجام شود که پرتوی بسیار متمرکز به تومور مغز می‌تاباند و پراکندگی کمی در بدن دارد. این روش‌ها توانسته‌اند در مواردی تومورهای مغزی مادر را کنترل کرده و جنین را تقریباً از پرتو ایمن نگه دارند. نمونه دیگر، لنفوم‌ها هستند که اگر در بالای دیافراگم باشند، ترجیح پزشکان این است که با شیمی‌درمانی در دوران بارداری کنترل شوند و پرتودرمانی تکمیلی پس از زایمان انجام شود. یا در سرطان‌های تیروئید که معمولاً نیاز به ید رادیواکتیو دارند، حتماً درمان تا بعد از زایمان به تعویق می‌افتد چون ید رادیواکتیو از جفت عبور کرده و می‌تواند به غده تیروئید جنین آسیب برساند (به ویژه در سه‌ماهه اول).

خلاصه این بخش:

در تصمیم‌گیری درباره پرتودرمانی هنگام بارداری، پزشکان همیشه منافع مادر و جنین را همزمان می‌سنجند. هرچند سurgery (جراحی) و شیمی‌درمانی در بسیاری موارد در بارداری قابل انجام هستند (جراحی تقریباً در هر زمان با رعایت احتیاطات امکان‌پذیر است و شیمی‌درمانی نیز در سه‌ماهه دوم و سوم نسبتاً ایمن‌تر است)، پرتودرمانی آخرین گزینه‌ای است که به سراغش می‌روند.

تنها در مواردی که جایگزینی برای پرتودرمانی نباشد یا وضعیت اورژانسی وجود داشته باشد، آن را در بارداری به کار می‌گیرند. در غیر این صورت، اصول راهنما توصیه می‌کنند پرتودرمانی حتماً تا زمان تولد نوزاد به تعویق بیفتد. این استراتژی، یعنی اول درمان‌های قابل انجام در بارداری (مانند جراحی و شیمی‌درمانی) و به تعویق انداختن پرتودرمانی، شانس حفظ سلامت جنین را بالا می‌برد و در عین حال شانس درمان مادر را چندان کاهش نمی‌دهد. در نهایت، هر تصمیمی باید فردبه‌فرد و با مشورت همه متخصصان مربوطه و خود مادر گرفته شود.

چگونه می‌توان خطرات پرتودرمانی برای زن باردار را کاهش داد؟

اگر در شرایطی خاص پرتودرمانی برای زن باردار اجتناب‌ناپذیر باشد، تیم درمانی تمام تدابیر ممکن را برای کاهش تابش به جنین به کار خواهند بست. در این بخش به مهم‌ترین راهکارهای پزشکی برای ایمن‌تر کردن پرتودرمانی در دوران بارداری اشاره می‌کنیم:

• برنامه‌ریزی دقیق دوز و ارزیابی پیشاپیش: قبل از شروع پرتودرمانی، فیزیک‌دان پزشکی و متخصص پرتودرمانی محاسبه می‌کنند که در بدترین حالت چه مقدار اشعه ممکن است به جنین برسد. آن‌ها از مدل‌سازی با فانتوم (شبیه‌ساز بدن) و نرم‌افزارهای دوزسنجی استفاده می‌کنند تا دوز جنین را تخمین بزنند. سپس در حین درمان نیز ممکن است با وسایل اندازه‌گیری ویژه (مانند دوزیمترهایی که روی شکم مادر نصب می‌شود) به طور واقعی مقدار دوز رسیده به جنین را پایش کنند. این ارزیابی‌ها به تیم پزشکی کمک می‌کند مطمئن شوند دوز واقعی از حدود ایمن (مثلاً همان ۱۰۰ میلی‌گری که ذکر شد) فراتر نمی‌رود. اگر محاسبات اولیه نشان دهد دوز جنین بیش از حد خواهد بود، پزشکان در همان مرحله برنامه درمان را تغییر می‌دهند یا درمان را لغو می‌کنند.
• استفاده از محافظ‌های فیزیکی (شیلدینگ): یکی از مؤثرترین راه‌ها برای کاهش دوز پرتوی رسیده به جنین، قرار دادن سپرهای محافظ سربی روی شکم و لگن مادر در حین پرتودرمانی است. سرب یک فلز سنگین است که پرتوهای X را تا حد زیادی جذب می‌کند. معمولاً از چند لایه ورق سربی معادل ۴ تا ۷ نیمه‌ضخامت (Half-Value Layer) استفاده می‌شود تا پرتوی پراکنده به سمت جنین را به حداقل برسانند. مطالعات نشان داده‌اند که این نوع شیلدینگ می‌تواند دوز دریافتی جنین را تا حدود ۵۰٪ یا حتی بیشتر کاهش دهد. برای مثال، در پرتودرمانی سرطان پستان، پوشاندن پایین‌تنه مادر با پیش‌بند سربی ضخیم، دوز پراکنده‌ای که به رحم می‌رسد را تقریباً نصف می‌کند. البته محافظ سربی نمی‌تواند جلوی تمام اشعه را بگیرد، به ویژه نوعی ذرات به نام نوترون که در انرژی‌های بسیار بالا (بالای ۱۰ میلیون الکترون‌ولت) تولید می‌شوند را سرب خوب مهار نمی‌کند. با این حال برای اغلب کاربردهای عملی، همین شیلدینگ سربی بسیار مفید و ضروری است.
• انتخاب تکنیک پرتودرمانی مناسب: همان‌طور که قبلاً اشاره شد، برخی تکنیک‌های پرتودرمانی پیشرفته مانند IMRT اگرچه برای هدف‌گیری دقیق تومور عالی هستند اما حجم بیشتری از بافت‌های اطراف را در معرض دوزهای پراکنده کم قرار می‌دهند. در زنان باردار، متخصصان تا حد امکان از تکنیک‌هایی استفاده می‌کنند که کمترین پراکندگی و نشت اشعه را داشته باشد. به طور معمول پرتودرمانی سه‌بعدی کلاسیک (3DCRT) به جای تکنیک‌های خیلی پیشرفته ترجیح داده می‌شود، زیرا 3DCRT با پرتوی مستقیم‌تر و میدان‌های ساده‌تر کار می‌کند و کنترل نشت اشعه راحت‌تر است. همچنین در طرح‌ریزی درمان، تلاش می‌شود تعداد میدان‌های پرتودرمانی و زاویه آن‌ها طوری تنظیم شود که کمترین تابش به رحم برسد. برای مثال، شاید جهت تابش پرتو را به گونه‌ای انتخاب کنند که رحم خارج از مسیر مستقیم پرتو قرار گیرد و بیشتر اشعه از جهاتی بتابد که جنین در سایه است. هر تغییری که بتواند حتی اندکی از دوز جنین بکاهد، مورد توجه قرار می‌گیرد.
• کاهش انرژی پرتو در صورت امکان: در پرتودرمانی از پرتوهایی با انرژی‌های مختلف استفاده می‌شود. انرژی‌های بالاتر قدرت نفوذ بیشتری دارند اما می‌توانند ذرات نوترون مضر هم ایجاد کنند. اگر شرایط درمان اجازه دهد، تیم فیزیک پزشکی ممکن است از پرتوی انرژی پایین‌تر (مثلاً کمتر از ۱۰ تا ۱۵ مگاولت) استفاده کند تا تولید نوترون ناخواسته رخ ندهد. این کار به کاهش دوز پراکنده به تمام بدن مادر و جنین کمک می‌کند. البته انرژی انتخابی باید همچنان برای درمان تومور کارآمد باشد؛ پس این یک موازنه فنی است که متخصصان براساس محل تومور انجام می‌دهند.
• تعداد تصاویر پرتودرمانی را محدود می‌کنند: در پرتودرمانی مدرن معمولاً از تصویرگیری (مانند سی‌تی اسکن یا پرتونگاری با دستگاه پرتودرمانی) برای هدف‌گیری دقیق‌تر در هر جلسه استفاده می‌شود. این تصاویر اضافی هم خودشان مقداری دوز اشعه دارند. برای زن باردار، تیم پرتودرمانی سعی می‌کند دفعات تصویر برداری اضافه (مانند سی‌تی حین درمان یا پرتونگاری روزانه) را به حداقل برساند یا با روش‌های کم‌دوز انجام دهد. هر اقدامی که دوز تجمعی را پایین بیاورد مفید است.
• در نظر گرفتن درمان‌های جایگزین یا تعویق درمان: مهم‌ترین راهکار کاهش خطر، همان تعویق پرتودرمانی است که قبلاً بحث شد. حتی اگر تصمیم گرفته شود پرتودرمانی انجام شود، پزشکان مدام وضعیت را ارزیابی می‌کنند که اگر بتوان حتی بخشی از درمان را به بعد از زایمان موکول کرد، این کار انجام شود. برای مثال، در مورد سرطان پستان گاهی یک جلسه پرتودرمانی در حین جراحی (به نام پرتودرمانی حین عمل یا IORT) انجام می‌شود تا دوز بالایی مستقیماً در اتاق عمل به بستر تومور داده شود و بقیه جلسات پرتودرمانی تا بعد از زایمان به تعویق بیفتد. این راهبرد باعث می‌شود هم درمان شروع شده باشد و هم جنین از چند هفته تابش روزانه مصون بماند. یا در مواردی اگر بارداری در اواخر سه‌ماهه دوم یا اوایل سوم است و سرطان اجازه دهد، ممکن است پزشکان زایمان را کمی زودتر (مثلاً در هفته ۳۴ یا ۳۵) با تزریق کورتون برای بلوغ ریه جنین انجام دهند و بلافاصله پس از تولد نوزاد، پرتودرمانی مادر را آغاز کنند. بدین ترتیب نوزاد کمی نارس اما سالم به دنیا می‌آید و درمان مادر نیز بیش از حد به تأخیر نمی‌افتد. تمامی این تصمیمات بستگی به شرایط بیمار دارد و توسط تیم متخصصین بررسی می‌شود.
• اصل ALARA: جامعه پرتوشناسی پزشکی از یک اصل کلی پیروی می‌کند: As Low As Reasonably Achievable که به اختصار ALARA نامیده می‌شود. معنی آن این است که دوز پرتویی که به بیمار (و در اینجا جنین) می‌رسد باید تا حد ممکن پایین نگه داشته شود. این اصل در برخورد با پرتودرمانی برای زن باردار به شدیدترین شکل رعایت می‌شود. متخصصان تمام اقدامات فوق و هر ابتکار دیگری را به کار می‌گیرند تا میزان اشعه به کمترین مقدار «عملی» برسد. هرگز نباید جنین بیش از آنچه ضرورت مطلق دارد اشعه دریافت کند.
• استفاده از فناوری‌های نوین (مانند پرتودرمانی پروتونی): پرتودرمانی معمول که در بیشتر مراکز انجام می‌شود از اشعه ایکس (فوتون) بهره می‌برد. نوع پیشرفته‌تری از پرتودرمانی به نام پرتودرمانی پروتونی در برخی مراکز مجهز دنیا وجود دارد که به جای فوتون از پروتون (ذرات باردار) استفاده می‌کند. مزیت پروتون این است که پس از رسیدن به تومور متوقف می‌شود و فاقد دوز خروجی در سمت دیگر است. بنابراین در نظریه می‌تواند دوز کمتری به بافت‌های دوردست مانند جنین بدهد. یک پژوهش در سال ۲۰۲۴ نشان داد که در زنانی که به پرتودرمانی در ناحیه سر و گردن یا مغز نیاز داشتند، طراحی برنامه درمانی با پروتون به طور متوسط دوز معادل دریافتی جنین را حدود یک دهم پرتودرمانی فوتونی کاهش داد. البته پرتودرمانی پروتونی تجهیزات بسیار گران‌قیمتی نیاز دارد و در همه جا در دسترس نیست. ضمن اینکه پرتوی پروتون در حین برخورد می‌تواند نوترون‌هایی آزاد کند که اثرشان بر جنین به طور کامل مطالعه نشده است. بنابراین این روش فعلاً بیشتر جنبه پژوهشی و موارد محدود دارد. با پیشرفت فناوری، امید است که در آینده پرتودرمانی‌های دقیق‌تر و ایمن‌تری برای مادران باردار توسعه یابد.

مراقبت‌های پزشکی قبل و بعد از پرتودرمانی برای زن باردار

زمانی که تصمیم گرفته می‌شود یک زن باردار تحت پرتودرمانی قرار گیرد (یا به طور کلی برای درمان سرطان در بارداری اقدام شود)، مراقبت‌ها و آماده‌سازی‌های ویژه‌ای قبل، حین و بعد از درمان لازم است. در این بخش به مهم‌ترین اقدامات پیش از شروع پرتودرمانی و پس از آن در طی دوران بارداری و حوالی زایمان می‌پردازیم.

اقدامات پیش از شروع درمان

1. تشکیل تیم درمانی چندرشته‌ای: همان‌طور که اشاره شد، حضور متخصصین مختلف برای تصمیم‌گیری و مدیریت درمان بسیار مهم است. پیش از آغاز پرتودرمانی، پرونده مادر باردار در کمیته‌ای شامل متخصص رادیوانکولوژی (پرتودرمانی)، انکولوژی پزشکی (شیمی‌درمانی)، جراح (در صورت لزوم)، متخصص زنان و زایمان (ترجیحاً فلوشیپ طب مادر و جنین) و نئوناتولوژیست (متخصص نوزادان) مطرح می‌شود. همه جوانب از جمله سن بارداری، سلامت جنین، وضعیت سرطان و گزینه‌های درمانی ممکن بررسی می‌شود تا بهترین برنامه انتخاب گردد. مشارکت متخصص زنان و نوزادان از این جهت ضروری است که در طول درمان، وضعیت بارداری مستمراً پایش شود و برای زمان زایمان یا مداخلات احتمالی آماده باشند.
2. آگاهی‌بخشی و رضایت آگاهانه: پزشک معالج باید شرایط را به زبانی ساده برای مادر و خانواده او توضیح دهد. خطرات احتمالی پرتودرمانی برای جنین، همین‌طور خطرات عدم درمان سرطان برای مادر، باید به طور شفاف بیان شود تا خانواده بتوانند تصمیم آگاهانه بگیرند. در این مرحله معمولاً احساسات گوناگونی (ترس، اضطراب، نگرانی از دست دادن جنین یا پیشرفت سرطان) وجود دارد. تیم درمان علاوه بر اطلاعات پزشکی، حمایت روانی نیز ارائه می‌کند. در نهایت اگر مادر رضایت داشت و تصمیم به ادامه بارداری همراه با درمان گرفته شد، از او رضایت‌نامه کتبی جهت انجام پرتودرمانی در بارداری اخذ می‌شود. این سند تأیید می‌کند که بیمار از ریسک‌ها مطلع است و با آگاهی تصمیم به درمان گرفته است.
3. ارزیابی دقیق بارداری و سلامت جنین: پیش از شروع پرتودرمانی، متخصص زنان و زایمان وضعیت بارداری را کاملاً ارزیابی می‌کند. سن دقیق بارداری (بر اساس سونوگرافی) تعیین می‌شود تا برنامه درمان با تقویم رشد جنین تنظیم گردد. سلامت جنین (ضربان قلب، رشد متناسب با سن، وضعیت جفت و مایع آمنیون) بررسی می‌شود تا مطمئن شوند جنین در بهترین وضعیت ممکن برای تحمل درمان قرار دارد. اگر مثلاً نشانه‌ای از مشکل جفت یا تأخیر رشد جنین از قبل وجود داشته باشد، شاید در تصمیم‌گیری تأثیر بگذارد چون جنین آسیب‌پذیرتر است.
4. برنامه‌ریزی برای زایمان (در صورت نیاز): بسته به سن بارداری، تیم درمان ممکن است از همان ابتدا برای زمان زایمان برنامه‌ریزی کنند. مثلاً اگر مادر در سه‌ماهه سوم نیاز به پرتودرمانی اورژانسی داشته باشد، شاید تصمیم بگیرند ابتدا یک زایمان زودتر از موعد انجام دهند. یا اگر قرار است درمان تا نزدیکی زمان زایمان طول بکشد، هماهنگی می‌کنند که زایمان در یک مرکز مجهز (با امکان حضور تیم نوزادان) صورت گیرد. در بعضی موارد حتی ممکن است عمل سزارین همراه با جراحی سرطان برنامه‌ریزی شود؛ مثلاً در سرطان دهانه رحم پیشرفته، پزشکان می‌توانند در یک جراحی ترکیبی هنگام بیرون آوردن نوزاد، عمل رادیکال برای سرطان را هم انجام دهند. هر تصمیمی که برای نحوه و زمان زایمان لازم باشد، قبل از شروع درمان مشخص و به مادر اطلاع داده می‌شود.
5. انجام آزمایش‌ها و تصویربرداری‌های لازم با احتیاط: برای طراحی پرتودرمانی معمولاً نیاز به یک اسکن‌ ویژه برنامه‌ریزی (سی‌تی سیمولیشن) است. در زنان باردار، فیزیک‌دان پرتودرمانی تلاش می‌کند که تنظیمات این سی‌تی‌اسکن با کمترین دوز ممکن انجام شود و حتماً محافظ سربی روی شکم مادر حین اسکن قرار می‌گیرد. همچنین ممکن است به جای سی‌تی، از MRI برای کمک به تعیین حدود تومور استفاده شود تا جنین در معرض اشعه X قرار نگیرد (MRI از امواج مغناطیسی استفاده می‌کند و برای جنین بی‌خطر است). تمامی عکس‌برداری‌ها و آزمایش‌های لازم پیش از درمان، با مشورت متخصص زنان صورت می‌گیرد تا بر سلامت جنین اثری نگذارند. مثلاً اگر لازم باشد آزمایش عملکرد تیروئید یا نشانگرهای تومور انجام شود، پزشکان بررسی می‌کنند که داروهای مورد استفاده برای تست به جنین آسیب نرساند.
6. آماده‌سازی جسمانی مادر: یک زن باردار در حال درمان سرطان نیاز دارد که از نظر وضعیت جسمی در بهترین حالت ممکن باشد. تیم مراقبت سعی می‌کند مشکلات همراه را قبل از شروع پرتودرمانی مدیریت کند؛ برای مثال کم‌خونی مادر را اصلاح کنند، تهوع و استفراغ (اگر بر اثر بارداری یا درمان‌های قبلی باشد) کنترل شود، تغذیه مناسب تنظیم گردد و استراحت کافی داشته باشد. زیرا آغاز پرتودرمانی می‌تواند با خستگی یا کاهش اشتها همراه باشد و مادر باید آمادگی کافی داشته باشد. همچنین به مادر توصیه می‌شود هیدراتاسیون مناسب (آب و مایعات کافی) داشته باشد چون دفع سریع‌تر مواد پرتوزا (در صورت استفاده از رادیوداروها) یا حفظ گردش خون کافی برای جنین مهم است.
7. هماهنگی برای نظارت ویژه حین درمان: پیش از شروع جلسات، برنامه نظارت تنظیم می‌شود. ممکن است در مرکز درمانی برای مادر پرستار یا ماما‌ی ویژه تعیین شود که هر بار قبل از پرتودرمانی وضعیت عمومی مادر (فشار خون، حال عمومی) و وضعیت جنین (ضربان قلب توسط داپلر) را بررسی کند. همچنین اورژانس‌های احتمالی (مثل شروع درد زایمان زودرس) پیش‌بینی و به مادر آموزش داده می‌شود که در صورت هر علامت غیرعادی مثل درد شدید شکم، کاهش حرکت جنین یا خروج مایع آمنیوتیک سریعاً اطلاع دهد.

مراقبت‌های پس از پرتودرمانی (حین بارداری و پس از زایمان)

1. پیگیری دقیق وضعیت جنین در طول درمان: در خلال دوره پرتودرمانی (که ممکن است چند هفته طول بکشد)، متخصص زنان برنامه منظمی برای پایش جنین در نظر می‌گیرد. برای مثال سونوگرافی‌های دوره‌ای جهت بررسی رشد جنین و سلامت جفت انجام می‌شود. اگر پرتودرمانی در سه‌ماهه دوم یا سوم بوده، احتمالاً فواصل سونوگرافی را کوتاه‌تر می‌کنند تا هرگونه تأخیر رشد یا مشکلی سریعا تشخیص داده شود. همچنین نوار قلب جنین (NST) در اواخر بارداری ممکن است به طور مکرر گرفته شود تا از سلامت لحظه‌ای جنین اطمینان حاصل شود. تمام این‌ها برای آسودگی خاطر مادر و پزشکان است که مطمئن شوند جنین روند طبیعی خود را طی می‌کند.
2. بررسی عوارض احتمالی پرتودرمانی بر مادر: پرتودرمانی بسته به محل درمان می‌تواند عوارض موضعی برای مادر داشته باشد (مثلاً پرتودرمانی ناحیه سینه ممکن است التهاب پوست یا سرفه ایجاد کند). در یک زن باردار، توجه به این عوارض دوچندان است چون برخی عوارض می‌توانند روی بارداری اثر بگذارند. مثلاً اگر پرتودرمانی نزدیک دیافراگم انجام شده و مادر دچار تهوع یا بی‌اشتهایی شود، باید حتماً مدیریت شود تا تغذیه جنین مختل نگردد. یا اگر پرتودرمانی در ناحیه لگن (فرضاً در موارد خاص) انجام شده باشد، ممکن است باعث انقباضات رحمی یا خونریزی شود که نیاز به مراقبت فوری دارد. تیم درمان در ویزیت‌های هفتگی پرتودرمانی این مسائل را ارزیابی می‌کند و هر مشکلی را سریعاً برطرف می‌کند.
3. آماده‌باش برای زایمان: هر چه بارداری به هفته‌های پایانی نزدیک‌تر شود، متخصص زنان برنامه زایمان را بازبینی می‌کند. اگر جنین زودتر از موعد متولد شود (مثلاً زایمان زودرس)، باید تیم نوزادان آماده باشند چون ممکن است نوزاد نیاز به مراقبت ویژه در بخش NICU داشته باشد. در مادرانی که پرتودرمانی در بارداری داشته‌اند، معمولاً توصیه می‌شود زایمان در بیمارستان سطح بالاتری انجام شود تا در صورت بروز هر مشکلی (برای مادر یا نوزاد) تیم‌های تخصصی در دسترس باشند. همچنین حضور متخصص نوزادان سر زایمان این بیماران الزامی است تا بلافاصله وضعیت نوزاد از نظر عوارض احتمالی بررسی شود.
4. بررسی نوزاد پس از تولد: نوزادی که مادرش در دوران بارداری پرتودرمانی دریافت کرده‌است (حتی اگر دوز کم بوده)، نیاز به معاینه دقیق دارد. پزشک نوزادان پس از تولد، نوزاد را از نظر وزن، قد، دور سر و سلامت کلی ارزیابی می‌کند و با شاخص‌های نرمال مقایسه می‌کند. در صورت لزوم تست‌های ویژه (مثلاً بررسی عملکرد تیروئید نوزاد اگر مادر ید رادیواکتیو دریافت کرده بوده، یا بررسی کامل بدو تولد دقیق‌تر) انجام می‌شود. خوشبختانه در بسیاری از مواردی که پرتودرمانی با دوز کنترل‌شده انجام شده، نوزادان سالم بوده‌اند. با این حال برای اطمینان بیشتر، شاید غربالگری‌های تکمیلی برای نوزاد توصیه شود. مثلاً در سنین رشد، چکاپ‌های دوره‌ای جهت پایش تکامل عصبی-حرکتی یا بینایی کودک انجام گیرد تا اگر خدایی نکرده مشکلی از اثرات تابش وجود داشت، زود تشخیص داده شود.
5. تداوم مراقبت مادری: مادری که درمان سرطان را در بارداری شروع کرده، احتمالاً بخشی از درمانش به بعد از زایمان موکول شده است. پس از تولد نوزاد، پزشکان برنامه ادامه درمان (مثل تکمیل پرتودرمانی یا شروع هورمون‌درمانی و…) را پیگیری می‌کنند. در عین حال مادر تازه زایمان کرده نیاز به مراقبت‌های پس از زایمان نیز دارد. ترکیب این دو، دوران نسبتاً دشواری را ایجاد می‌کند. بنابراین توصیه می‌شود این مادران حتماً از حمایت خانواده و نیز مشاوره‌های روان‌شناسی بهره‌مند شوند. حمایت روحی و روانی بخش مهمی از مراقبت پس از درمان است، چرا که مادر ممکن است تا مدت‌ها نگران سلامت کودک خود باشد یا دچار استرس پس از بحران شده باشد. صحبت با یک مشاور و ارتباط با دیگر مادرانی که شرایط مشابه را تجربه کرده‌اند می‌تواند به تخفیف این اضطراب‌ها کمک کند.
6. پیگیری بلندمدت کودک: همانطور که گفته شد، یکی از نگرانی‌های بلندمدت، احتمال کمی افزایش‌یافته سرطان یا مشکلات تکاملی در کودکی است که در رحم در معرض اشعه بوده است. اگرچه این ریسک بالا نیست، بسیاری از پزشکان پیشنهاد می‌کنند که این کودکان در سال‌های آینده نیز تحت نظر باشند. مثلاً معاینات منظم سالانه توسط پزشک اطفال برای بررسی رشد جسمی و ذهنی، و آگاهی والدین نسبت به علائم غیرعادی (مثل کبودی بی‌دلیل که می‌تواند نشانه اختلال خونی باشد) از اقدامات احتیاطی معقول است. به بیان دیگر، ما انتظار داریم این کودکان کاملاً سالم باشند، اما از آنجا که یک عامل خطر (هرچند کوچک) داشته‌اند، بهتر است با دقت بیشتری پایش شوند تا در صورت بروز هر مشکلی، در اسرع وقت رسیدگی شود.

کلام آخر

تجربه پرتودرمانی برای زن باردار بی‌شک یکی از دشوارترین چالش‌ها در مسیر درمان سرطان است. مادری که همزمان نگران جان خود و سلامت فرزندش باشد، فشار روحی زیادی را تحمل می‌کند. اما پیام مهمی که می‌خواهیم بر اساس شواهد علمی و تجارب بالینی منتقل کنیم این است که امید واقعی برای این مادران وجود دارد. موارد نادری نبوده‌اند که زنان باردار با تشخیص سرطان، تحت درمان قرار گرفته‌اند و توانسته‌اند هر دو مأموریت را با موفقیت انجام دهند: نخست مبارزه با سرطان و دوم حفظ بارداری و تولد نوزاد سالم.

علم پزشکی امروز در حدی پیشرفت کرده که می‌تواند با برنامه‌ریزی دقیق، خطرات را به حداقل برساند و جان هر دوی شما را حفظ کند. گزارش شده است که حتی مادرانی که در دوران بارداری مجبور به پرتودرمانی شده‌اند، نوزادان سالمی به دنیا آورده‌اند و خودشان نیز سلامتی‌شان را باز یافته‌اند. بنابراین هرگز نباید قدرت علم و اراده را دست‌کم گرفت.

اگر شما یک مادر باردار مبتلا به سرطان هستید یا یکی از نزدیکانتان در این وضعیت قرار دارد، به خود ببالید که شجاعت مقابله با این شرایط را دارید. شما تنها نیستید؛ تیمی از پزشکان دلسوز و آگاه در کنار شما هستند و تمام تلاششان را برای بهترین نتیجه ممکن به کار خواهند بست. هر سوال یا نگرانی دارید، با پزشکانتان در میان بگذارید. تصمیم‌گیری در این مسیر به مشارکت فعال شما نیاز دارد و حق شماست که از جزئیات درمان و اقدامات حفاظتی آگاه باشید.

در پایان از شما خواننده عزیز درخواست داریم اگر تجربه‌ای در زمینه پرتودرمانی برای زن باردار داشته‌اید، چه به عنوان بیمار، چه یکی از اعضای خانواده یا کادر درمان، آن را در بخش دیدگاه‌ها با ما به اشتراک بگذارید. بی‌شک شنیدن داستان‌ها و تجربه‌های واقعی می‌تواند به دیگر مادرانی که در آینده با چنین شرایطی روبه‌رو می‌شوند دلگرمی و بینش بدهد.

همدلی و تبادل تجربه‌ها نیروی مضاعفی است که در کنار دانش پزشکی، به بیماران کمک می‌کند مسیر درمان را با امید و اطمینان بیشتری طی کنند. به امید سلامت و بهروزی همه مادران و نوزادان، و روزی که هیچ‌کس در دوران بارداری با سایه سرطان مواجه نشود.