آیا میدانستید که سرطان مری میتواند سالها بدون علامت رشد کند و وقتی علائمش ظاهر میشود، معمولاً در مراحل پیشرفته قرار دارد؟
این سرطان یکی از شایعترین و در عین حال مرگآورترین سرطانهای دستگاه گوارش است که هر ساله جان هزاران نفر را در سراسر جهان میگیرد. شناخت علائم اولیه، عوامل خطر و روشهای پیشگیری میتواند شانس نجات را بهطور چشمگیری افزایش دهد. اگر به دنبال یک راهنمای کامل، علمی و در عین حال ساده برای درک بهتر این بیماری هستید، این مقاله همان چیزی است که باید تا انتها بخوانید.
سرطان مری چیست؟
مری، لوله ای بلند و تو خالی است که از گلو تا شکم ادامه پیدا میکند و کمک می کند تا غذایی که بلعیده شده است از طریق حلق به معده برسد و در آن جا فرآیند هضم صورت بگیرد.
این ارگان مهم هم می تواند مثل سایر ارگان ها، دچار سرطان شده و سلامت فرد را به خطر بیاندازد.
در این عضو، سرطان بیشتر در سلول های پوشاننده ی داخلی اتفاق می افتد و می تواند انواع قسمت های طول آن را تحت تاثیر قرار دهد. این بیماری، شیوع بیشتری در آقایان دارد و خانوم ها کمتر به آن دچار می شوند.
علائم سرطان مری
علائم سرطان مری، در مراحل اولیه ی سرطان، آشکار نمی شوند؛ اما در مراحل پیشرفته ی سرطان، می توان همه یا برخی از علائم زیر را در فرد مبتلا مشاهده کرد.
- بلع سخت
- کاهش وزن خود به خودی طی مدت زمان کوتاه
- احساس درد قفسه سینه، فشار و سوزش در سینه
- سوزش سر دل که رو به وخامت می رود.
- سرفه و صدایی شبیه اسب
انواع سرطان مری
سرطان مری، با توجه به نوع سلولی که درگیر می کند، می تواند متفاوت باشد. تشخیص نوع سرطان، می تواند به استفاده از روش های مناسب درمان و تسریع این فرآیند کمک کند.
(Adenocarcinoma):
در سلول های غدد ترشح کننده موکوز ایجاد می شوند. این نوع از سرطان، بیشتر بخش پایینی را درگیر می کند. همچنین این نوع بیماری، غالبا در افراد سفید پوست دیده می شود.
(Squamous cell carcinoma):
این نوع از سرطان، بیشتر سلول های صاف و نازک قسمت میانی و بالایی را درگیر می کند. این نوع سرطان، شایعترین نوع سرطان در جهان است.
زخم مری
زخمهای مری، جراحاتی هستند که در سطح داخلی ایجاد می شوند و معمولا در نقاطی که بافت داخلی نازکتر و فرسودهتر شده باشد، احتمال ایجاد زخم، سوزش و خونریزی بیشتر خواهد بود.
یکی از دلایل شایع ایجاد این زخم ها، رفلاکس و برگشت اسید از معده به سمت مری است.
از دلایل شایع دیگر، مبتلا شدن به هلیکوباکتری است که باعث آسیب بافت داخلی شده و ایجاد زخم می کند.
در بیماران مبتلا به بیماری رفلاکس معده، بروز زخم ها بسیار شایع است.
داروها و ریسک فاکتورهایی وجود دارند که ریسک ابتلا به این زخم ها را افزایش می دهند. این فاکتورها شامل:
اصلی ترین و شایع ترین نشانه زخم مری، سوزش سر دل است. همچنین علائم دیگری نیز وجود دارند که نشان دهنده زخم هستند:
- بلع سخت و دردناک
- دردی که با خوردن و یا نوشیدن آنتی اسیدها کمتر می شود.
- تهوع و استفراغ
- رفلاکس اسید
- سرفه خشک
راه های تشخیص سرطان مری
برای تشخیص سرطان مری، مانند سایر سرطانها، علاوه بر در نظر داشتن علائم بیماری و انجام معاینات بالینی، از تستها و روش های متفاوتی برای بررسی و اطمینان از بروز سرطان استفاده می کنند.
در ادامه به چند روش مهم و پرکاربرد، اشاره کرده ایم.
- مطالعه بلعیدن باریم:
در این روش، فرد بیمار مایعی حاوی باریم را مصرف میکند، این باریم با نشستن و چسبیدن به سطح مری باعث میشود که هرگونه تغییرات غیرطبیعی در بافت، در زیر اشعه X مشخص شود.
- استفاده از اندوسکوپ:
برای بررسی بیشتر بافت داخلی، جهت وجود هرگونه سلول های سرطانی و یا بخش های غیرطبیعی مری، این روش انجام می گیرد.
از دیگر روش های مورد استفاده است که پزشک متخصص با استفاده از ابزارهای خاص از بافت مشکوک به سرطان مری، نمونه برداری می کند.
- استفاده از روش های رایج عکسبرداری، برای بررسی سرطان احتمالی و یا توده در مری، با استفاده از:
- CT Scan
- MRI
- PET Scan
تشخیص سرطان مری با آزمایش خون
آزمایش های خون مخصوص نیز می توانند در تشخیص سرطان مری به متخصصین کمک کند. در این شرایط، از آزمایش خون، برای تشخیص کم خونی و بررسی عملکرد کبد استفاده می شود.
چرا که اگر تومورها و توده های درون مری دچار خونریزی شوند، ممکن است در فرد منجر به بروز کم خونی یا آنمی شود.
همچنین در صورت پیشرفت و متاستاز سرطان به کبد، این بیماری می تواند عملکرد آنزیم های کبدی را هم تحت تاثیر قرار دهد که تغییرات آنها در آزمایش، واضح خواهد بود.
عوارض سرطان مری در مراحل پیشرفته
در مراحل پیشرفته و وخیم باعث ایجاد مشکلاتی می شود که از شایع ترین آنها:
- انسداد مری که باعث عدم عبور غذاها و مایعات از مری می شود.
- ایجاد درد در مری و بافت های اطراف آن.
- خونریری از مری که می تواند بسیار شدید و خطرناک باشد.
درمان سرطان مری
روش های درمانی متفاوتی برای از بین بردن و مبارزه با این سرطان وجود دارد که یا به صورت تک درمان و یا به صورت درمان ترکیبی با روش های دیگر اثر درمانی خود را اعمال می کنند.
عمل جراحی (Surgery)
که می توان با استفاده از آن، بخش سرطانیرا از بدن خارج کرد. این روش درمانی، انواع مختلفی دارد که با توجه به میزان وخامت سرطان و محل سرطان در مری متفاوت خواهد بود:
- انجام جراحی برای برداشتن تومورهای بسیار کوچک که پزشک با استفاده از اندوسکوپی که همراه با ابزاری برای جداسازی بافت است، این عمل را انجام می دهد و در نهایت بخش سرطانی و مقداری از بافت های سالماطراف آن را جدا می کند.
- جراحی برای برداشتن بخشی از مری به شکلی که لنفه ای مجاور آن نیز برداشته می شوند. همچنین بخش های بالایی معده نیز ممکن است برداشته شوند. بعد از برداشتن قسمت های سرطانی، باقی مری به معده متصل میگردد.
- در این روش از عمل جراحی، بخشی از مری و قسمت بزرگی از بالای معده را از بدن خارج می کنند.
شیمی درمانی (Chemotherapy)
در این روش از داروهای بسیار قوی برای از بین بردن سلولهای سرطانی استفاده میشود. این روش معمولا بعد از عمل جراحی و یا به صورت ترکیبی با رادیوتراپی استفاده میشود.
رادیوتراپی (Radiation therapy)
متخصصین با استفاده از پروتوهای پرانرژی سعی در نابودی و تخریب سلول های سرطانی خواهند داشت. این روش به دو صورت داخل بدنی و خارج بدنی قابل انجام است.
به این صورت که در نوع خارج از بدنی، پرتوها از دستگاهی به سمت بافت موردنظر تابانده می شوند اما در نوع داخل بدنی، مواد پرتوزا درون بدن و نزدیک عضو درگیر کار گذاشته میشوند.
دارو درمانی هدفمند (Targeted drug therapy)
که در این متود درمانی، بیمار مبتلا به سرطان، داروهایی را مصرف می کند که فقط روی بافت سرطانی موثر است و بر بافت های سالم اطراف و یا سایر ارگان ها تاثیری ندارد.
ایمیونوتراپی (Immunotherapy)
متخصصین با تجویز داروهای مشخص، سلول های ایمنی بدن را شبیه سازی می کنند و یا در شناسایی سریعتر سلولهای سرطانی، به این سلولها کمک میکنند.
انتخاب روش درمان بر اساس مرحله سرطان مری
انتخاب روش درمانی برای سرطان مری به مرحله بیماری، محل تومور، نوع سلول سرطانی، و وضعیت کلی بیمار بستگی دارد. بهطور کلی، پزشکان از یک یا چند روش درمانی بهصورت ترکیبی استفاده میکنند تا بهترین نتیجه حاصل شود.
- مرحله ۰ و ۱ (بسیار اولیه)
در این مراحل که سرطان هنوز به لایههای عمقی مری نفوذ نکرده، جراحی اندوسکوپیک یا برداشتن موضعی تومور (Endoscopic mucosal resection) بهترین گزینه است. گاهی اوقات پس از این جراحی نیازی به شیمیدرمانی یا رادیوتراپی نیست. - مرحله ۲ و ۳ (موضعی پیشرفته)
در این مراحل که سرطان به دیواره مری یا غدد لنفاوی مجاور گسترش یافته، درمان معمول شامل جراحی وسیع (Esophagectomy) به همراه شیمیدرمانی و رادیوتراپی قبل یا بعد از عمل است. این ترکیب درمانی احتمال از بین بردن سلولهای باقیمانده و جلوگیری از عود را افزایش میدهد. - مرحله ۴ (متاستاتیک یا پیشرفته)
در این مرحله که سرطان به اندامهای دوردست رسیده، معمولاً درمان با هدف کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی انجام میشود. روشهایی مانند شیمیدرمانی سیستمیک، دارو درمانی هدفمند، ایمیونوتراپی و درمان تسکینی برای کاهش درد و مشکلات بلع بهکار میروند. - بیماران غیرقابل جراحی
اگر شرایط عمومی بیمار اجازه جراحی ندهد (مثلاً به دلیل سن بالا یا بیماریهای همراه)، از رادیوتراپی بهتنهایی یا همراه شیمیدرمانی استفاده میشود. همچنین در صورت انسداد مری، کارگذاری استنت مری میتواند به بهبود بلع کمک کند.
جدول مقایسهای مرحله سرطان مری، روش درمان و هدف درمان
| مرحله سرطان مری | روشهای درمانی پیشنهادی | هدف درمان |
|---|---|---|
| مرحله ۰ و ۱ (بسیار اولیه) | – جراحی اندوسکوپیک (برداشتن مخاط مری) – برداشتن تومور با اندوسکوپ | حذف کامل بافت سرطانی با کمترین آسیب به بافت سالم |
| مرحله ۲ و ۳ (موضعی پیشرفته) | – جراحی وسیع مری (Esophagectomy) – شیمیدرمانی و رادیوتراپی قبل یا بعد از جراحی | نابودی سلولهای سرطانی باقیمانده، کاهش خطر عود و افزایش شانس بقا |
| مرحله ۴ (متاستاتیک) | – شیمیدرمانی سیستمیک – دارو درمانی هدفمند – ایمیونوتراپی – درمان تسکینی (Palliative care) | کنترل علائم، کاهش درد، بهبود کیفیت زندگی و طولانیتر کردن زمان بقا |
| بیماران غیرقابل جراحی | – رادیوتراپی بهتنهایی یا همراه شیمیدرمانی – کارگذاری استنت مری | تسهیل بلع، کاهش انسداد مری و بهبود تغذیه بیمار |
چه کنیم تا به سرطان مری مبتلا نشویم؟
درگیر شدن و تحریکات بیش از حد سلول های مری، می تواند این ارگان مهم را به سمت ابتلا به سرطان هدایت کند. در ادامه چند نمونه از ریسک فاکتورهایی که باعث افزایش ابتلا به این سرطان می شوند را ذکر خواهیمکرد.
- بیماری رفلاکس معده به مری یا GERD
- سیگار کشیدن
- اضافه وزن کنترل نشده
- مصرف الکل
- رفلاکس صفراوی
- مشکلات در بلع که به علت بسته بودن اسفنکتر اولیه مری است.
- مصرف نوشیدنی های خیلی داغ
- عدم مصرف سبزیجات و میوه های کافی
- انجام رادیوتراپی در قسمت قفسه سینه و قسمت بالایی شکم
در نهایت رعایت موارد زیر می توانند در کنترل ریسک فاکتورهای این سرطان، موثر باشند:
- ترک سیگار و عدم مصرف آن، یکی از روش های موثر برای کاهش ریسک ابتلا به انواع سرطان های دهان، گلو، حنجره و مری است.
- مصرف الکل باید کنترل شده و متعادل باشد هرچند مطلوب آن است که به طورکل مصرف نشود.
- با مصرف زیاد سبزیجات، میوه و قوی نگه داشتن سیستم ایمنی، می توان از ابتلا به سرطان مری جلوگیری کرد.
- حفظ وزن در محدوده ایده آل نیز می تواند در این امر، کمک کننده باشد.
تغذیه و سرطان مری
یکی از شاخصه ها و توانایی هایی که سرطان مری تحت تاثیر قرار می دهد، توانایی در جذب مواد معدنی مورد نیاز بدن، از مواد غذایی است.
بسیاری از افراد، قبل از درگیری به علائم سرطان مری با این مشکلات دست و پنجه نرم می کنند، بنابراین لازم است تا قبل از انجام هرگونه اقدامات درمانی، قدرت بدنی فرد و کمبودهای بدنی بیمار را جبران و درمانکرد.
در اینجا متخصصین تغذیه با تنظیم یک برنامه غذایی مناسب و با در نظرگرفتن همه محدودیتهای بیمار، برای نوشیدن و خوردن، سعی در تقویت بدن وی و جبران مواد معدنی فرد دارند.
در مراحل حاد سرطان که بیمار قادر به خوردن و آشامیدن به طور طبیعی نیست، خیلی از مواد غذایی مورد نیاز و لازم به بدن فرد نمیرسد، بنابراین پزشکان با تهیه سرم های مخصوص، تمام مواد معدنی، ویتامین ها و هرآنچه که بدن فرد برای حیات نیاز دارد را از طریق تزریق وریدی به بیمار می رسانند.
توصیههای تغذیهای برای بیماران سرطان مری با مشکل بلع
بیمارانی که به دلیل سرطان مری یا درمانهای آن دچار دیسفاژی (مشکل بلع) هستند، باید غذایی دریافت کنند که مغذی، نرم، و به راحتی بلعیده شود. هدف، پیشگیری از کاهش وزن و ضعف عمومی است، در حالی که بیمار بدون فشار یا درد بتواند مواد لازم را دریافت کند.
نمونه غذاها و نوشیدنیهای مناسب:
- پورهها:
- پوره سیبزمینی با شیر و کمی روغن زیتون یا کره
- پوره هویج یا کدو حلوایی
- پوره مرغ یا ماهی نرم پختهشده (برای بیماران بدون منع مصرف گوشت سفید)
- سوپهای نرم:
- سوپ جو یا عدس کاملاً میکسشده
- سوپ سبزیجات نرم با مرغ ریشریش یا گوشت چرخکرده پخته و میکسشده
- آش سبزیجات میکسشده بدون تکههای بزرگ
- اسموتیها و نوشیدنیهای پرانرژی:
- اسموتی موز، ماست و کره بادامزمینی
- میلکشیک موز یا توتفرنگی با شیر پرچرب
- مخلوط شیر بادام، خرما و کمی عسل
- دسرها و میانوعدههای نرم:
- ماست ساده یا ماست میوهای بدون دانه
- کرم کارامل یا فرنی
- ژله نرم یا پودینگ
نکات کلیدی در آمادهسازی و مصرف:
- غذاها را کاملاً پوره یا میکس کنید تا هیچ قطعه بزرگ یا سفتی باقی نماند.
- از مصرف غذاهای خیلی داغ یا خیلی سرد خودداری کنید، چون ممکن است باعث تحریک مری شوند.
- وعدههای کوچک ولی متعدد (۵–۶ وعده در روز) مصرف کنید تا معده و مری تحت فشار قرار نگیرند.
- برای افزایش کالری، میتوانید به غذاها کمی شیر خشک، روغن زیتون یا کره اضافه کنید.
- در صورت مشکل شدید بلع، پزشک یا کارشناس تغذیه ممکن است مکملهای غذایی مایع را پیشنهاد کند.
آمار جهانی و ایرانی شیوع سرطان مری بر اساس گزارشهای WHO و وزارت بهداشت
بر اساس آمار منتشر شده توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO) و گزارشهای سازمان ثبت سرطان ایران، سرطان مری یکی از شایعترین سرطانهای دستگاه گوارش در جهان به شمار میرود. طبق دادههای جهانی در سال ۲۰۲۲، حدود ۶۰۴ هزار مورد جدید ابتلا و بیش از ۵۴۴ هزار مرگومیر ناشی از این بیماری گزارش شده است. این آمار، سرطان مری را در رتبه هفتم شایعترین سرطانها و ششمین علت مرگومیر سرطانی در دنیا قرار میدهد.
در ایران، شیوع سرطان مری بهطور میانگین حدود ۵ تا ۷ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر است، اما در برخی مناطق مانند شمال و شمالشرق کشور (استانهای گلستان، خراسان شمالی و سمنان) این رقم بسیار بالاتر از میانگین ملی است و حتی در برخی شهرها به بیش از ۴۰ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر میرسد. این تفاوت چشمگیر به عوامل محیطی، تغذیهای، و ژنتیکی نسبت داده میشود.
همچنین، آمارها نشان میدهند که مردان حدود دو برابر بیشتر از زنان به سرطان مری مبتلا میشوند و بیشترین سن ابتلا بین ۵۰ تا ۷۰ سالگی است. در ایران، بهدلیل شیوع بالای عوامل خطری مثل مصرف چای خیلی داغ، کمبود میوه و سبزیجات تازه، مصرف دخانیات و سوءتغذیه، احتمال ابتلا به این سرطان در برخی مناطق بیش از میانگین جهانی است.
پیشآگهی و شانس بقا در سرطان مری بر اساس مرحله بیماری
پیشآگهی (Prognosis) در سرطان مری به عواملی مانند مرحله تشخیص بیماری، نوع سلول درگیر، وضعیت کلی سلامت بیمار، و پاسخ به درمان بستگی دارد. یکی از مهمترین شاخصها برای ارزیابی آینده بیماری، نرخ بقا یا Survival Rate است که معمولاً بهصورت درصد بقا در ۵ سال پس از تشخیص بیان میشود.
بر اساس دادههای American Cancer Society (ACS) و گزارشهای WHO:
- مرحله ۱ (ابتدایی): اگر سرطان در مراحل اولیه و محدود به لایه داخلی مری تشخیص داده شود، نرخ بقای ۵ ساله میتواند به ۴۵ تا ۵۰ درصد برسد.
- مرحله ۲ و ۳ (موضعی و پیشرفتهتر): زمانی که سرطان به دیوارههای عمیقتر مری یا غدد لنفاوی نزدیک گسترش یافته باشد، نرخ بقا کاهش یافته و معمولاً بین ۲۰ تا ۳۰ درصد است.
- مرحله ۴ (متاستاتیک): اگر سرطان به اندامهای دوردست مانند کبد یا ریهها گسترش پیدا کرده باشد، نرخ بقای ۵ ساله معمولاً کمتر از ۵ درصد است.
نکته مهم: تشخیص زودهنگام، بهویژه در افرادی که علائم اولیه مانند بلع سخت، کاهش وزن غیرقابل توضیح یا سوزش مداوم سر دل دارند، میتواند شانس بقا را بهطور چشمگیری افزایش دهد. درمانهای ترکیبی شامل جراحی، شیمیدرمانی و رادیوتراپی نیز میتوانند در مراحل خاص، طول عمر بیمار را بیشتر کنند و کیفیت زندگی او را حفظ نمایند.
سوالات متداول درباره سرطان مری
سرطان مری چه علائمی دارد؟
علائم اولیه ممکن است بسیار خفیف باشند و شامل بلع سخت، کاهش وزن بیدلیل، سوزش سر دل مداوم و درد قفسه سینه باشد. در مراحل پیشرفته، سرفه مزمن، صدای گرفته و استفراغ نیز دیده میشود.
آیا سرطان مری درمان دارد؟
بله. اگر بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده شود، شانس درمان کامل با جراحی یا ترکیب جراحی و شیمیدرمانی وجود دارد. در مراحل پیشرفته، درمان بیشتر برای کنترل بیماری و بهبود کیفیت زندگی انجام میشود.
چه عواملی باعث سرطان مری میشوند؟
مصرف دخانیات، الکل، چای و نوشیدنیهای بسیار داغ، رفلاکس مزمن معده به مری، رژیم غذایی فقیر از میوه و سبزیجات، و اضافه وزن از مهمترین عوامل خطر هستند.
آیا سرطان مری مسری است؟
خیر. سرطان مری یک بیماری غیرعفونی است و از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود.
طول عمر بیماران سرطان مری چقدر است؟
این موضوع به مرحله بیماری، نوع سلول سرطانی و پاسخ به درمان بستگی دارد. در مراحل اولیه، نرخ بقا بالاتر است، اما در مراحل پیشرفته ممکن است کمتر از ۵ درصد باشد.
آیا سرطان مری ارثی است؟
بهطور مستقیم خیر، اما استعداد ژنتیکی و سابقه خانوادگی سرطان دستگاه گوارش میتواند ریسک ابتلا را افزایش دهد.
آیا تغییر رژیم غذایی در درمان سرطان مری مؤثر است؟
بله. رژیم غذایی نرم، پرانرژی و غنی از مواد مغذی برای بیماران با مشکل بلع بسیار مهم است و میتواند روند درمان را حمایت کند.
چگونه میتوان از سرطان مری پیشگیری کرد؟
با ترک دخانیات، کاهش مصرف الکل، پرهیز از نوشیدنیهای خیلی داغ، مصرف کافی میوه و سبزیجات، حفظ وزن سالم و درمان رفلاکس معده میتوان ریسک ابتلا را به میزان زیادی کاهش داد.
آیا سرطان مری بعد از درمان ممکن است برگردد؟
بله. به همین دلیل پیگیریهای منظم پزشکی و انجام آزمایشها و تصویربرداریهای دورهای اهمیت زیادی دارد.
بهترین زمان مراجعه به پزشک برای بررسی سرطان مری چه زمانی است؟
هر زمان که علائمی مانند بلع سخت، کاهش وزن ناگهانی، یا سوزش سر دل مزمن بیش از دو هفته طول بکشد، باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.
کلام آخر
در بای بای سرطان باور داریم که آگاهی، نخستین و مهمترین گام در مسیر پیشگیری و درمان است. سرطان مری ممکن است ترسناک به نظر برسد، اما با تشخیص زودهنگام، درمان مناسب و حفظ امید، میتوان بر آن غلبه کرد.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان علائمی مشابه با موارد گفتهشده دارید، منتظر نمانید؛ امروز وقت اقدام است. ما در این مسیر همراه شما هستیم تا با دانش و روحیهای قوی، سلامتی را دوباره به آغوش بکشید.
شاید کلیشهای باشد اما بدانید سرطان پایان مسیر نیست، چیزی که در این مسیر مهم است روحیهی جنگندگی و امید شما به بهبودی است، پس امیدوار و قوی بمانید.
هدف ما در سایت بای بای سرطان این است که شما بتوانید امیدتان را تا زمان بهبودی از بیماری زنده نگه دارید.
راهنمای ثبت دیدگاه درمانی
برای اینکه پاسخ دقیقتری از تیم درمان دریافت کنید، لطفاً در پیام خود به این موارد اشاره کنید: