آیا شبکه‌های اجتماعی برای بیماران سرطان مفیدن یا مضر؟

آیا ممکن است یک پست اینستاگرامی مسیر درمان سرطان را تغییر دهد؟
آیا یک ویدئوی کوتاه بتواند امید ببخشد یا برعکس، اضطراب را چند برابر کند؟

امروزه شبکه‌های اجتماعی فقط ابزار سرگرمی نیستند؛ آن‌ها به بخشی از تصمیم‌های پزشکی، نگرش بیماران و حتی روند درمان تبدیل شده‌اند. بسیاری از بیماران مبتلا به سرطان پیش از مراجعه به پزشک، نام بیماری خود را در فضای مجازی جستجو می‌کنند، تجربیات دیگران را می‌خوانند و درباره روش‌های درمانی تحقیق می‌کنند. اینجاست که نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان به مسئله‌ای جدی و تاثیرگذار تبدیل می‌شود.

از یک سو، شبکه‌های اجتماعی می‌توانند منبعی برای امید، همدلی و افزایش آگاهی باشند. بیمارانی که احساس تنهایی می‌کنند، با چند کلیک می‌توانند افرادی را پیدا کنند که دقیقاً همان مسیر را طی کرده‌اند. دسترسی به اطلاعات جدید، آشنایی با کارآزمایی‌های بالینی و ارتباط با پزشکان فعال در فضای مجازی، بخشی از تاثیر مثبت این فضاست.

اما از سوی دیگر، انتشار سریع اطلاعات نادرست، تبلیغ درمان‌های اثبات‌نشده و بمباران خبری درباره تجربه‌های تلخ، می‌تواند اضطراب بیماران را تشدید کند. در چنین شرایطی، تشخیص اینکه کدام محتوا علمی و کدام صرفاً هیجانی است، به یک مهارت حیاتی تبدیل می‌شود.

در این مقاله تلاش کرده‌ایم به صورت علمی و کاربردی، نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان را بررسی کنیم؛ هم از زاویه حمایت روانی و افزایش آگاهی، و هم از منظر خطرات پنهان آن. هدف ما این است که شما بدانید چگونه از این ابزار قدرتمند به نفع سلامت خود استفاده کنید، نه اینکه قربانی اطلاعات غلط یا اضطراب‌های بی‌پایه شوید.

این مقاله توسط تیم علمی بای بای سرطان و با بررسی منابع معتبر بین‌المللی تهیه شده است تا تصویری شفاف، دقیق و قابل اعتماد از تاثیر شبکه‌های اجتماعی بر بیماران سرطان در اختیار شما قرار دهد.

زیرا در دنیای امروز، آگاهی تنها دانستن نیست؛ بلکه توانایی تشخیص حقیقت در میان انبوه اطلاعات است.

سرطان و شبکه‌های اجتماعی

با ارتقای تکنولوژی روز به روز برنامه‌ها و پلتفرم‌های جدیدتر و بروزتری در دسترس مردم قرار می‌گیرند تا با استفاده از آن‌ها، برقراری ارتباط و تبادل اطلاعات راحت‌تر صورت گیرد. پلتفرم‌ها و اپلیکیشن‌های اجتماعی، شیوه ارتباط انسان‌ها با یگدیگر را متحول کرده‌اند و حوزه سرطان و درمان‌های آن نیز از این قاعده مستثنی نیست.

در سال‌های اخیر، رسانه‌های اجتماعی به عنوان ابزاری قدرتمند برای انکولوژیست‌ها، محققان، خانواده بیماران و خود بیمار جهت تعامل، برقراری ارتباط و تشویق یکدیگر بوده است و به صورت گسترده‌ای مورد استفاده قرار گرفته است. رشد سریع استفاده از رسانه‌های اجتماعی، امکان‌ انتشار اطلاعات، بحث‌های دانشگاهی، تاثیر تحقیقات، آموزش و مشارکت فعال بیماران در زمینه شناخت سرطان و درمان‌های مربوط به آن را فراهم کرده است.

با این حال هرچیزی علاوه بر مزایا، معایبی هم دارد و رسانه‌های اجتماعی نیز از این چارچوب خارج نیستند. فارغ از نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان و علاوه بر مزایای بیشماری که این رسانه‌ها دارند، با چالش‌ها و مشکلات خاصی نیز برای بیماران همراه‌اند و باید در نظر گرفته شوند.

تاکید بر نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان

یکی از مهم‌ترین مزایای رسانه‌های اجتماعی در سرطان شناسی، مناسب بودن آن برای انتشار یافته‌های تحقیقاتی است. پلتفرم‌ها و شبکه‌های اجتماعی به عنوان فضایی عمل می‌کنند که محققان می‌توانند آخرین اکتشافات، نتایج کارآزمایی‌های بالینی، نظرات و گفته‌های آموزشی خود را با مخاطبان گسترده‌ای در یک زمان به اشتراک بگذارند.

تبادل اطلاعات در رسانه‌های اجتماعی، باعث تشویق مردم به بحث‌ها و گفت و گوهایی می‌شود که پیرامون سرطان و درمان‌های مربوط به آن صورت می‌گیرد. همچنین رسانه‌های اجتماعی سرطان امکان گفت و گو با متخصصین و تیم‌های درمانی با بیماران را فراهم می‌کنند که نکته‌ای بسیار مفید و کاربردی است.

با این حال یکی از مشکلات بزرگی که همه‌ی افراد ممکن است با آن رو به رو شوند، دسترسی به بعضی اطلاعات است که به نادرستی در این فضا پخش می‌شوند و به سرعت گسترش پیدا می‌کنند؛ اطلاعاتی که از لحاظ علمی و تخصصی به هیچ عنوان صحت ندارند.

رسانه‌های اجتماعی سرطان توانسته تاثیرات زیادی بر بحث‌های آکادمیک علمی پیرامون بیماری‌ها و سرطان‌ها داشته باشد.

قبل از گسترش فضای مجازی، تنها عده‌ای محدود به اطلاعات و منابع موثق علمی دسترسی داشتند؛ بنابراین بسیاری از مردم نمی‌دانستند که برای بهبود بیماری‌ها و یا پیشگیری از انواع سرطان چه اقداماتی باید انجام دهند اما امروزه، با دسترسی مردم به رسانه‌های اجتماعی و برقراری ارتباط با بهترین و خبره‌ترین متخصصین، سطح اطلاعات پیرامون بیماری‌ها بخصوص سرطان بسیار بالاتر رفته است.

فواید استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای بیماران سرطانی

گفتیم که به طور کلی استفاده از شبکه‌های اجتماعی و بستر فضای مجازی، برای هر فردی بسیار چالش برانگیز است و البته افراد بسته به نیازشان می‌توانند استفاده‌های مفید و مثبتی از این رسانه‌ها داشته باشند. اما نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان و مزایای آن برای این افراد چگونه خواهد بود؟

در ادامه به برخی از مزایای استفاده از شبکه‌های اجتماعی برای بیماران سرطانی اشاره می‌کنیم.

1- مشارکت و توانمندسازی بیمار:

یکی از مزایای مهم و کلیدی رسانه‌های اجتماعی سرطان، توانایی آن در تسهیل کردن روابط بیمار و متخصصین و همچنین توانمندسازی بیماران است. مطالعات نشان می‌دهد، بیمارانی که در تصمیم‌ گیری‌های مراقبت‌های بهداشتی پیرامون سلامت خود فعالانه رفتار می‌کنند و به اطلاعات زیادی در خصوص این موضوع دسترسی دارند، می‌توانند اقدامات دقیق‌تر و مفیدتری در مورد پیشگیری و تشخیص زود هنگام سرطان انجام‌ دهند.

رسانه‌های اجتماعی سرطان، فضایی را برای بیماران فراهم می‌کند تا بتوانند با افرادی که تجربیات مشترکی را تجربه کرده‌اند، ارتباط برقرار کنند و با تبادل اطلاعات، نکاتی را از یکدگیر بیاموزند. وجود این حس اجتماعی، می‌تواند بیماران را برای کنترل سلامت خود و تصمیم‌گیری آگاهانه توانمند سازد.

2- حمایت اجتماعی-روانی:

سرطان می‌تواند تاثیرات منفی قابل توجهی بر سلامت روانی و عاطفی بیمار داشته باشد. فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی برای بیماران سرطانی، یک محیط حمایتی را برای بیماران فراهم می‌کنند که در آن این افراد می‌توانند احساس آرامش را تجربه کنند، نگرانی‌های خود را به اشتراک بگذارند و از افرادی که چالش‌های مشابهی را تجربه می‌کنند، حمایت عاطفی دریافت کنند.

این حمایت روانی-اجتماعی می‌تواند به کاهش احساس پریشانی، کاهش احساس انزوا و جامعه گریزی و در نهایت بهبود کیفیت زندگی بیماران سرطانی کمک کند.

3- پشتیبانی اطلاعات:

انواع مختلف پلتفرم‌های اجتماعی، به عنوان مخزن وسیعی از اطلاعات عمل می‌کنند و دسترسی بیماران را به اطلاعات معتبر و به روز مرتبط با سرطان آسان‌تر می‌کنند. با دنبال کردن منابع معتبر و موثق، بیماران مبتلا به سرطان می‌توانند از آخرین تحقیقات، گزینه‌های درمانی و اقدامات پیشگیرانه پیرامون بیماری خود مطلع شوند.

رسانه‌های اجتماعی سرطان همچنین امکان انتشار فوری و سریع اطلاعات را فراهم کرده و از آن می‌توان به عنوان ابزاری کارآمد برای اشتراک‌ گذاری آخرین اطلاعات به دست آمده و به روزرسانی‌هایی مهم در مورد غربالگری‌ها، آزمایشات بالینی و کمپین‌های بهداشت عمومی استفاده نمود.

بیماران سرطانی می‌توانند با استفاده از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی برای بیماران سرطانی برای آموزش خود، پرسیدن سوال و تعامل داشتن با متخصصان و انکولوژیست‌ها در زمینه سرطان استفاده کنند. این ابزار کارآمد باعث می‌شود که بیماران تصمیم گیری‌های آگاهانه‌ای در مورد سلامت کلی خود داشته باشند.

4- بهبود ارتباط بیمار با تیم مراقبتی:

نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان این گونه است که موجب تقویت رابطه بین بیماران و متخصصان مراقبت‌های بهداشتی می‌شود. پزشکان و متخصصینی که به صورت فعال در فضای مجازی فعالیت می‌کنند، می‌توانند اطلاعات قابل اعتماد و علمی را به اشتراک بگذارند که باعث می‌شود تصورات غلط رایج را برطرف کنند و از طرفی بیماران، با برقراری ارتباط و صحبت با این افراد می‌توانند راهنمایی‌های مورد نیاز خود را دریافت کنند.

زمانی که بیماران پزشک خود و یا تیم مراقبتیشان را دنبال کنند، می‌توانند راحت‌تر به آن‌ها اعتماد کنند و ارتباط سالم‌تر و مفیدتری با تیم مراقبتی خود برقرار کنند. رسانه‌های اجتماعی سرطان، فرصتی را برای بیماران فراهم می‌کند تا مشاوره‌های شخصی و اختصاصی به خود را دریافت کنند، سوال بپرسند و در مورد مشکلات پزشکی که با آن مواجه هستند، اطلاعات کسب کنند تا در نهایت بتوانند ارتباط خود را با تیم مراقبتی و پزشک خود تقویت کنند.

5- بستری برای آموزش و تحقیقات:

شبکه‌های اجتماعی برای بیماران سرطانی این توانایی را دارند که نقش مهمی در افزایش آگاهی پیرامون آزمایشات بالینی و سایر موقعیت‌های تحقیقاتی ایفا کنند. بیماران سرطانی، افرادی که به بیماری نادر مبتلا شده‌اند و یا کسانی که شرایط جسمانی خاصی دارند، می‌توانند به گروه‌های خاصی که در فضای مجازی وجود دارند و مختص به شرایط آن‌هاست، بپیوندند؛ جایی که محققان اطلاعاتی مفیدی پیرامون بیماری سرطان به اشتراک می‌گذارند.

دسترسی به این اطلاعات و منابع تحقیقاتی، این امکان را به بیماران می‌دهد تا در مورد گزینه‌های درمانی که برای آن‌ها مناسب است، مطلع شوند.

معایب فضای مجازی برای بیماران سرطانی

از مزایا و نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان گفتیم و حال نوبت به بررسی معایب نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان و تاثیرات منفی است که برای بیماران مبتلا به سرطان به همراه دارد.

• پشتیبانی حضوری بیمار بر آن ارجیت دارد:

در حالی که فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی، می‌توانند حس اجتماعی بودن و حمایت را برای افراد فراهم کنند اما نباید به عنوان جایگزینی برای تعاملات و مراجعات حضوری به متخصصین در نظر گرفته شوند.

گروه‌های حمایتی حضوری، مزایای منحصر به فردی مانند ارتباطات رو در رو، پیوند عاطفی قوی و احساس دلبستگی را در بیماران ایجاد می‌کنند. در حالی که گروه‌های حمایتی که در رسانه‌های اجتماعی سرطان ساخته شده‌اند، از نظر فراوانی و ساختار با یکدیگر متفاوت هستند و ممکن است به اندازه گروه‌های حضوری نتوانند حمایت‌های لازم را برای بیماران فراهم کنند؛ بنابراین نمی‌توان فضای مجازی را جایگزین جلسات حمایتی حضوری نمود.

لذا بهتر است که برای آن که بیمار حمایت‌های لازم عاطفی و اجتماعی را دریافت کند، از ترکیبی از جلسات حضوری و گروه‌های حمایتی در فضای مجازی برای بیماران سرطانی به صورت همزمان استفاده کنند تا این افراد شاهد بهترین نتیجه باشند.

• اطلاعات غلط:

یکی از مشکلات بزرگی که با وجود پیشرفت‌های زیادی که در زمینه‌ی تکنولوژی ایجاد شده است همچنان حل نشده باقی مانده، انتشار سریع اطلاعات غلط و بی‌اساسی است که با سرعت خیره کننده‌ای در فضای مجاری و شبکه‌های اجتماعی برای بیماران سرطانی پخش می‌شوند.

طبق تحقیقات صورت گرفته مشخص شد که همه‌ی اطلاعات و مطالبی که در اینترنت و فضای مجازی منتشر می‌شوند، موثق و مورد تایید نیستند؛ بنابراین بیماران و هر شخصی که قصد استفاده از این پلتفرم‌ها را دارد، باید قبل از هرکاری از صحت و درست بودن اطلاعات به دست آورده مطمئن شود و سپس با بررسی و تفکر پیرامون آن تصمیم گیری کند.

علاوه بر این، اطلاعات متناقض و نادرست می‌توانند باعث سردرگمی و اضطراب بیمار شوند که مانع بزرگی در مسیر انتخاب آگاهانه و عاقلانه هستند. لازم به ذکر است که بیماران قبل از آن که تصمیم گیری کنند، می‌توانند با تیم مراقبتی و پزشک متخصص خود مشورت کنند تا از صحت اطلاعات به دست آمده و پخش شده در فضای مجازی اطمینان حاصل کنند.

• بهره‌برداری مالی:

پلتفرم‌های اجتماعی، می‌توانند بستر مناسبی برای افرادی باشند که به دنبال بهره‌برداری از جمعیت‌های آسیب پذیر سرطان هستند؛ بنابراین بیماران و افراد آسیب پذیر، باید تمام هوش و حواس خود را جمع کنند تا گرفتار کلاهبرداری و تله‌های این افراد نشوند.

بیماران باید از کلاهبرداری‌ها و ادعاهای نادرست مربوط به درمان‌های ثابت نشده سرطان یا حتی ادعاهای دروغین پیرامون درمان‌های معجزه آسا آگاه باشند‌ و در دام افراد شیاد و سواستفاده‌گر نیوفتند.

سواستفاده و سودجویی‌هایی افرادی که درمان‌های گران قیمت سرطان که بی‌اساس و اثبات نشده هستند را ارائه می‌دهند، یک نگرانی مهم است. بیماران بهتر است قبل از تصمیم‌گیری در خصوص درمان‌های جایگزین، ابتدا با پزشک متخصص خود در ارتباط باشند و مشورت‌های لازم را از جانب وی دریافت کنند.

• اطلاعات بیش از اندازه:

حجم گسترده‌ای از اطلاعاتی که در فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی سرطان وجود دارد، منجر به اضافه بار اطلاعاتی در بیماران می‌شود که این مسئله به خودی خود برای بیماران آسیب زننده است.

به‌این صورت که بیماران بیش از حد نیاز خود اطلاعاتی پیرامون سرطان دریافت می‌کنند که همین امر موجب می‌شود نگرانی‌ و اضطراب در این افراد بیشتر شود و فرد امید و انگیزه خود را نسبت به ادامه درمان و بهبودی از دست می‌دهد.

زمانی که حجم اطلاعاتی بیش از حد زیاد می‌شود، بیماران برای جست و جو در پست‌ها، مقالات و مطالب متعددی که در فضای مجازی وجود دارد، دچار مشکل می‌شوند؛ چراکه نمی‌توانند اطلاعات دقیق و مرتبط با بیماری خود را پیدا کنند.
بیماران سرطانی ممکن است برای درک و هضم کردن حجم زیادی از اطلاعات، دچار مشکل شوند و فشار زیادی را تحمل کنند که می‌تواند منجر به تنش و سردرگمی در این افراد شود.

برای بیماران بسیار مهم است که استراتژی‌هایی برای مدیریت حجم و بار اطلاعاتی داشته باشند تا بتوانند بهترین استفاده را از منابع اطلاعاتی و مطالب موجود در رسانه‌های اجتماعی داشته باشند.

• حفظ حریم شخصی:

حفظ حریم خصوصی یک نگرانی مهم در هنگام استفاده از شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی است که برای همه بیماران وجود دارد. بعضی از افراد دوس ندارند که تشخیص سرطان خود را در فضای مجازی به اشتراک بگذارند و در مواقعی پست‌های رسانه‌های اجتماعی ممکن است به طور ناخواسته اطلاعاتی مربوط به سلامت شخصی خود را فاش کنند.

بیماران باید احتیاط کنند و مراقب اطلاعاتی که از خود در فضای مجازی به اشتراک می‌گذارند، باشند؛ حتی در مواقعی که بیمار تمامی جوانب احتیاط را رعایت می‌کند، باز هم امکان افشای اطلاعات شخصی وجود خواهد داشت.

بنابراین افرادی که از این برنامه‌ها و پلتفرم‌ها استفاده می‌کنند، باید خطرات بالقوه عدم حفظ حریم شخصی را نیز در نظر بگیرند و نسبت به آن آگاه باشند و اقدامات احتیاطی لازم را برای محافظت از اطلاعات شخصی خود‌ انجام دهند.

فرصت‌هایی برای متخصصان سرطان

انکولوژیست‌ها می‌توانند نقش مهمی در هدایت بیماران در استفاده مجاز از فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی داشته باشند و طوری آن‌ها را راهنمایی کنند که در عین این که از مزایای این فضا بهره‌مند می‌شوند، از مشکلات احتمالی آن نیز اجتناب کنند.

با درک مزایا و چالش‌هایی که رسانه‌های اجتماعی دارند، متخصصان مراقبت‌های بهداشتی توانایی ارائه‌ی راهنمایی‌های کاربردی و مناسب در این خصوص را به بیماران خواهند داشت. در ادامه به چند نمونه از برنامه‌ها و استراتژی‌هایی که متخصصین با استفاده از آن‌ها می‌توانند نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان و مبتلایان به آن را کنترل کنند، اشاره می‌کنیم:

استفاده از فضای مجازی متمرکز بر سرطان

برای درک بهتر مزایا و معایب فضای مجازی برای بیماران سرطانی و رسانه‌های جمعی، متخصصین و انکولوژیست‌ها باید به طور فعال در این پلتفرم‌ها و اپلیکیشن‌ها حضور داشته و فعالیت کنند.

با آشنایی با محتوای مرتبط با سرطان در پلتفرم‌هایی مانند فیس بوک، توییتر و اینستاگرام، متخصصین می‌توانند اطلاعات و بینشی کلی در مورد آنچه بیماران سرطانی با آن دست و پنجه نرم‌ می‌کنند و حتی مکالماتی که در فضای مجازی ممکن است با یکدیگر داشته باشند، به دست می‌آورند.

شرکت در گفت و گوهایی که در بستر فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی برای بیماران سرطانی رخ می‌دهد، به متخصصین‌ اجازه می‌دهد تا خود را به عنوان منبع اطلاعاتی قابل اعتماد معرفی کنند و بستری برای آن‌ها فراهم می‌شود تا بتوانند محتوایی دقیق و قابل اعتماد را برای بیماران منتشر کنند.

به نقل از این مقاله‌ی معتبر علمی:
رسانه‌های اجتماعی ابزار قدرتمندی هستند که می‌توانند جست‌وجو و اشتراک‌گذاری اطلاعات مرتبط با سرطان پستان را تسهیل کنند، آموزش بیمار، ارتباط، مشارکت و توانمندسازی او را افزایش دهند.

آموزش استفاده از فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی سرطان به بیماران

متخصصین می‌توانند با بیمارانی مبتلا به سرطان در مورد نحوه استفاده صحیح از فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی سرطان نکات کاربردی به بیماران آموزش دهند.

این افراد می‌توانند با پرسیدن سوالاتی خاص در مورد تجربیات بیماران پیرامون کار با پلتفرم‌های آنلاین، سطح دانش و راحتی بیماران را ارزیابی کنند و پس از آن این امکان را دارند تا با اطلاعات بدست آمده، راهنمایی‌های مناسبی برای یافتن اطلاعات قابل اعتماد در فضای مجازی، ارتباط با گروه‌های حمایتی و مشارکت در گفت و گوهایی که در طول مسیر درمان سرطان آن‌ها مفید خواهد بود، ارائه دهند.

بسیار مهم است که متخصصین تاکید کنند که فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی سرطان، نباید جایگزین توصیه‌های پزشکی تخصصی شوند بلکه باید مکمل آن باشند.

رسیدگی به اطلاعات نادرست و ارائه اطلاعات دقیق

با توجه به انتشار اطلاعات نادرست در پلتفرم‌های فضای مجازی، متخصصین مراقبت از سرطان باید فعالانه اطلاعات نادرست یا گمراه کننده را بررسی کرده و تصحیح کنند. با به اشتراک گذاشتن اطلاعاتی دقیق و مبتنی بر شواهد و مقابله با اطلاعات نادرست، متخصصین به بیماران کمک می‌کنند تا بتوانند از حجم وسیعی از محتوای پیرامون سرطان بهره‌مند شوند.

مهم است که متخصصین خود و شبکه‌های اجتماعییشان را به عنوان منابع معتبر اطلاعاتی معرفی کنند و بیماران را تشویق کنند تا قبل از تصمیم گیری بر اساس محتوای زرد شبکه‌های مجازی، با پزشک متخصص خود و تیم مراقبتی مشورت کنند.

بهبود حریم خصوصی و امنیت

متخصصان مراقبت از سرطان می‌توانند به بیماران خود آموزش دهند که در هنگام استفاده از فضای مجازی و رسانه‌های جمعی، اقدامات امنیتی و حفظ حریم شخصی را رعایت کنند. بیماران باید از خطرات احتمالی مرتبط با به اشتراک گذاری اطلاعات پیرامون سلامت شخصی آن هم به صورت آنلاین حتی در گروه‌های شخصی و مطمئن نیز آگاه باشند.

به روز بودن

همانطور که پیش‌تر گفتیم، پلتفرم‌های آنلاین و شبکه‌های اجتماعی برای بیماران سرطانی می‌توانند منبع ارزشمندی از اطلاعات برای آزمایش‌های بالینی و فرصت‌های تحقیقاتی باشند.

از طرفی متخصصین انکولوژی باید به صورت فعال به مطالعه بپردازند و در مورد تحقیقات و مطالعات تحقیقاتی که پیرامون سرطان و آزمایش‌های بالینی مرتبط با آن در حال انجام است، مطلع باشند.

با آگاهی نسبت به این مسائل، افراد متخصص می‌توانند مسائل بروز و نتایج تحقیقات را با بیماران خود در میان گذاشته و به آن‌ها کمک کنند تا سطح اطلاعاتی خود را پیرامون نوع سرطانی که به آن مبتلا شده‌اند، بالا ببرند.

در این بین، بیماران نیز باید مشتاقانه و به صورت فعال اطلاعات جدید و به روز پزشکان را دنبال ‌کنند تا شاید گزینه درمانی مناسب‌تری با توجه به شرایط آن‌ها ایجاد شود.

اختلالات روانی شایع در بیماران سرطانی در اثر استفاده نادرست از فضای مجازی متمرکز بر سرطان

علاوه بر نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان و بیماران سرطانی و حمایت‌های عاطفی و فکری که این فضا برای بیماران به همراه دارد، ممکن است باعث بروز برخی از اختلالات روانی در بیماران سرطانی نیز شود.

در ادامه به برخی از اختلالات روانی که می‌تواند به استفاده از فضای مجازی متمرکز بر سرطان مرتبط باشد، می‌پردازیم:

• سایبرکندریا با احتمال بروز ۶۰ درصد:

این اختلال به نوعی یک نگرانی بیش از حد در مورد ابتلا به یک بیماری جدی است که به واسطه تفسیر نادرست اطلاعات موجود در اینترنت و فضای مجازی به وجود می‌آید. بیماران سرطانی بر اساس مطالبی که در فضای مجازی می‌خوانند، ممکن است بیش از حد در مورد وضعیت سلامتی خود مضطرب شوند.

اعتیاد به اینترنت با احتمال بروز ۴۰ درصد:

صرف زمان زیاد در فضای مجازی منجر به اعتیاد به اینترنت می‌شود که با از دست دادن کنترل و عدم مدیریت آن از اینترنت نمایان شده که در نهایت منجر به پریشانی و اختلال عملکرد ی در زندگی روزمره فرد می‌شود.

• اختلال اضطراب اجتماعی با احتمال بروز ۳۰ درصد:

برخی از افراد ممکن است در فضاهای مجازی (social network) بیشتر از تعاملات حضوری و رو در رو مضطرب شوند که این احساس منجر به اجتناب از استفاده‌ی این رسانه‌های اجتماعی سرطان شده و فرد را منزوی می‌کند.

• افسردگی با احتمال بروز ۲۰ درصد:

فضای مجازی علاوه بر آن که می‌تواند حمایت‌های عاطفی را برای بیماران سرطانی فراهم کند، همچنین می‌تواند به بروز احساس تنهایی و افسردگی فرد نیز منجر شود؛ بخصوص اگر فرد تجربیات و شرایط خود را دائما با دیگران مقایسه کند.

• اختلال استرس پس از سانحه با احتمال بروز ۱۰ درصد:

برای برخی از افراد سرطانی، فضاهای مجازی ممکن است خاطرات آسیب‌زایی مرتبط با تجربه سرطان را یادآوری کنند که همین‌ امر منجر به بروز علائم PTSD در فرد می‌شود.

• سایر اختلالات با احتمال بروز ۱۰ درصد:

سایر اختلالات روانی امکان دارد بسته به شرایط شخصی فرد، میزان استفاده از رسانه‌های اجتماعی سرطان و سابقه بیماری‌های روانی پیشین بروز پیدا کنند.

علت بروز اختلالات روانی وابسته به اینترنت

به باور پزشکان حوزه‌ی سرطان، تمامی بیماری‌های روانی و عوارض جانبی ناشی از آن به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ عواملی مثل سبک و محیط زندگی، سابقه ابتلا به بیماری‌های روانی در خانواده و داروها و متودهای درمانی مورد استفاده در درمان سرطان.

لازم به ذکر است استفاده از اینترنت و فضای مجازی، لزوما به معنای ابتلا به بیماری‌های روانی نیست؛ لذا باید توجه داشت که این احتمالات قطعی نیستند و همانطور که گفته شد، بسته به شرایط فردی می‌توانند متفاوت باشند.

در صورتی که فردی عادی و یا مبتلا به سرطان دچار پریشانی روانی شود که به واسطه استفاده بیش از حد از فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی سرطان ایجاد شده باشد، بهتر است که در این مسیر از یک متخصص سلامت روان کمک بگیرد.

جدول مقایسه‌ای مزایا و معایب نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان

تحقیقات علمی درباره تاثیر شبکه‌های اجتماعی بر بیماران سرطان

در سال‌های اخیر، موضوع نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان فقط یک بحث فرهنگی یا رسانه‌ای نبوده، بلکه وارد حوزه پژوهش‌های دانشگاهی و پزشکی نیز شده است. محققان حوزه انکولوژی، روانشناسی سلامت و ارتباطات دیجیتال بررسی کرده‌اند که حضور بیماران سرطانی در فضای مجازی چه پیامدهایی دارد؛ از حمایت عاطفی گرفته تا اضطراب ناشی از اطلاعات نادرست.

نتایج این تحقیقات نشان می‌دهد که تاثیر شبکه‌های اجتماعی بر بیماران سرطان، هم می‌تواند تقویت‌کننده روند درمان باشد و هم در صورت استفاده نادرست، آسیب‌زا شود.

افزایش حمایت اجتماعی و کاهش احساس انزوا

مطالعات منتشر شده در پایگاه علمی PubMed نشان داده‌اند که بیماران سرطانی که عضو گروه‌های حمایتی آنلاین هستند، سطح کمتری از احساس تنهایی و انزوا را تجربه می‌کنند. این مسئله به‌ویژه در بیماران مبتلا به سرطان‌های نادر یا پیشرفته پررنگ‌تر است.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد وقتی بیمار بتواند تجربه خود را با فردی که همان مسیر درمان را طی کرده به اشتراک بگذارد، حس «درک شدن» فعال می‌شود. این حس از نظر روانشناسی سلامت، یکی از عوامل مهم در افزایش تاب‌آوری بیمار است.

در اینجا نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان به شکل یک بستر حمایتی نمایان می‌شود؛ جایی که بیماران نه‌تنها اطلاعات، بلکه امید و انگیزه دریافت می‌کنند.

بهبود سواد سلامت (Health Literacy)

یکی از یافته‌های مهم تحقیقات دانشگاهی این است که حضور در شبکه‌های اجتماعی معتبر می‌تواند سطح آگاهی بیماران را درباره نوع سرطان، روش‌های درمانی و عوارض جانبی افزایش دهد.

مطالعات نشان داده‌اند بیمارانی که منابع علمی را در شبکه‌های اجتماعی دنبال می‌کنند، در جلسات درمانی فعال‌تر سؤال می‌پرسند و تصمیم‌های آگاهانه‌تری می‌گیرند. این پدیده در ادبیات علمی به «توانمندسازی بیمار» (Patient Empowerment) معروف است.

در این زمینه، نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان به عنوان یک ابزار آموزشی مدرن مطرح می‌شود که اگر به درستی استفاده شود، می‌تواند کیفیت ارتباط بیمار و پزشک را بهبود دهد.

خطر اضطراب و سایبرکندریا

در مقابل مزایا، برخی تحقیقات نشان داده‌اند که استفاده بیش از حد از فضای مجازی می‌تواند منجر به افزایش اضطراب شود. اصطلاح «سایبرکندریا» به نگرانی افراطی درباره بیماری پس از جستجوی اینترنتی اشاره دارد.

مطالعات روانشناسی نشان می‌دهد مواجهه مداوم با اخبار منفی یا تجربیات شدید بیماران دیگر ممکن است باعث تشدید ترس از پیشرفت بیماری شود. در این حالت، نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان به جای حمایت، به یک منبع استرس تبدیل می‌شود.

نکته مهم این است که شدت این تاثیر به نوع محتوای مصرفی و میزان زمان حضور در شبکه‌ها بستگی دارد.

انتشار اطلاعات نادرست و پیامدهای آن

یکی از نگرانی‌های جدی که در تحقیقات علمی مطرح شده، گسترش سریع اطلاعات نادرست درباره درمان‌های غیرعلمی سرطان در شبکه‌های اجتماعی است.

مطالعات حوزه سلامت دیجیتال نشان داده‌اند که محتوای هیجانی و معجزه‌آسا بیشتر از محتوای علمی بازنشر می‌شود. این موضوع می‌تواند بیماران را به سمت درمان‌های تاییدنشده سوق دهد.

اینجاست که اهمیت سواد رسانه‌ای در کنار نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان مطرح می‌شود. بیمارانی که توانایی تشخیص منابع معتبر را دارند، کمتر در معرض آسیب قرار می‌گیرند.

تاثیر بر مشارکت در کارآزمایی‌های بالینی

برخی تحقیقات جدید نشان می‌دهد شبکه‌های اجتماعی توانسته‌اند آگاهی درباره کارآزمایی‌های بالینی را افزایش دهند. بیمارانی که از طریق فضای مجازی با پژوهش‌های جدید آشنا می‌شوند، احتمال بیشتری دارد که در مطالعات درمانی شرکت کنند.

این مسئله می‌تواند به توسعه درمان‌های نوین سرطان کمک کند. در اینجا نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان نه‌تنها فردی بلکه جمعی و علمی می‌شود؛ زیرا به پیشرفت دانش پزشکی نیز کمک می‌کند.

تاثیر بر کیفیت زندگی بیماران

پژوهش‌های چندمرکزی نشان داده‌اند بیمارانی که به صورت متعادل از شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند و در گروه‌های حمایتی فعال هستند، شاخص کیفیت زندگی بالاتری گزارش کرده‌اند.

اما همان تحقیقات تاکید می‌کنند که استفاده افراطی یا دنبال کردن صفحات غیرعلمی می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد.

به بیان ساده، تاثیر شبکه‌های اجتماعی بر بیماران سرطان وابسته به «چگونه استفاده کردن» است، نه صرفاً «استفاده کردن».

تجربه بیماران از شبکه‌های اجتماعی در مسیر درمان سرطان

• روایت اول: «وقتی دیگر تنها نبودم»

مریم، ۳۸ ساله، بعد از تشخیص سرطان سینه احساس می‌کرد وارد دنیایی ناشناخته شده است. اطرافیانش دلسوز بودند، اما هیچ‌کس دقیقاً نمی‌فهمید شیمی‌درمانی چه حسی دارد. او در یک گروه آنلاین بیماران سرطان عضو شد. ابتدا فقط خواننده خاموش بود، اما کم‌کم شروع به پرسیدن سؤال کرد.

او می‌گوید:
«اولین باری که کسی نوشت من هم همین عوارض را داشتم و طبیعی است، انگار یک بار سنگین از روی قلبم برداشته شد.»

برای او، نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان به شکل حمایت عاطفی و همدلی واقعی معنا پیدا کرد. حضور در آن گروه باعث شد کمتر احساس انزوا کند و با امید بیشتری درمان را ادامه دهد.

• روایت دوم: «اضطرابی که از یک جستجو شروع شد»

حمید، ۴۵ ساله، پس از تشخیص سرطان روده بزرگ، شروع به جستجوی مداوم درباره بیماری خود در شبکه‌های اجتماعی کرد. هر روز چند ساعت صرف خواندن تجربه‌های دیگران می‌کرد؛ به‌خصوص تجربه‌های مربوط به عود بیماری.

او می‌گوید:
«هر بار که درباره عود سرطان می‌خواندم، حس می‌کردم حتماً برای من هم اتفاق می‌افتد. حتی وقتی پزشکم می‌گفت شرایط پایدار است، ذهنم آرام نمی‌شد.»

در این تجربه، نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان جنبه منفی خود را نشان داد. اطلاعات زیاد و بدون فیلتر باعث افزایش اضطراب او شد. در نهایت، با توصیه روانشناس، زمان استفاده از فضای مجازی را محدود کرد و فقط صفحات علمی معتبر را دنبال نمود.

• روایت سوم: «فرصتی که از یک پست شروع شد»

لیلا، ۵۲ ساله، مبتلا به نوع نادری از سرطان تخمدان بود. او از طریق یک صفحه تخصصی انکولوژی در شبکه‌های اجتماعی با یک کارآزمایی بالینی آشنا شد که در شهر دیگری در حال انجام بود.

او می‌گوید:
«اگر آن پست را نمی‌دیدم، هرگز نمی‌دانستم چنین گزینه‌ای وجود دارد. بعد از مشورت با پزشکم، در آن مطالعه شرکت کردم.»

در این مورد، نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان به شکل دسترسی به فرصت‌های درمانی جدید نمود پیدا کرد. اطلاعات آنلاین جایگزین پزشک نشد، اما مکمل تصمیم‌گیری آگاهانه بود.

کلام آخر

در دنیایی که هر خبر، هر تجربه و هر توصیه‌ای تنها با چند لمس ساده روی صفحه موبایل در دسترس ماست، دیگر نمی‌توان تاثیر فضای مجازی را بر زندگی بیماران نادیده گرفت. همان‌طور که در این مقاله بررسی کردیم، نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان می‌تواند هم چراغ راه باشد و هم منبع سردرگمی؛ هم امید بسازد و هم اضطراب ایجاد کند.

شبکه‌های اجتماعی ذاتاً نه دشمن درمان‌اند و نه ناجی مطلق بیماران. آنچه اهمیت دارد، شیوه استفاده ماست. وقتی منابع معتبر را دنبال می‌کنیم، اطلاعات را با پزشک خود تطبیق می‌دهیم و زمان حضورمان در فضای مجازی را مدیریت می‌کنیم، نقش اجتماعی شبکه‌های اجتماعی بر سرطان می‌تواند به ابزاری برای آگاهی، همدلی و توانمندسازی تبدیل شود.

اما اگر بدون بررسی علمی به هر مطلبی اعتماد کنیم یا خود را در میان موجی از اخبار منفی رها کنیم، همین فضا ممکن است آرامش ذهنی ما را تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین آگاهی، تفکر نقادانه و مشورت با تیم درمان، سه اصل اساسی در مواجهه با محتوای آنلاین مرتبط با سرطان هستند.

در بای بای سرطان باور داریم که تجربه‌های واقعی شما می‌تواند به دیگران امید بدهد و مسیر تصمیم‌گیری را روشن‌تر کند.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان تجربه‌ای از استفاده از شبکه‌های اجتماعی در مسیر درمان سرطان داشته‌اید، خوشحال می‌شویم در بخش دیدگاه‌ها با ما و دیگر خوانندگان به اشتراک بگذارید.

آیا فضای مجازی برای شما منبع حمایت بوده یا اضطراب؟
تجربه شما می‌تواند برای فردی دیگر نقطه آغاز امید باشد. 🌿